ИНТИХОБОТИ ПОРЛУМОНӢ

Ба гуфтаи Ҳюман Райтс Вотч, интихоботи олуда ба қонуншиканиҳои порлумонии Тоҷикистон баҳои ин кишварро дар робита ба вазъи ҳуқуқи инсон пасттар кард.
Ҳюман Райтс Вотч аз гузориши Созмони Амният ва Ҳамкории Аврупо иқтибос кардааст, ки гуфта буд, агарчӣ интихоботи моҳи феврал дар Тоҷикистон назар ба интихоботи гузашта беҳтар буд, аммо мувофиқ ба меъёрҳои байналмилалӣ сурат нагирифт.
Ҳюман Райтс Вотч боз ҳам хулосаи гузориши ниҳоии Созмони Амният ва Ҳамкории Аврупо зикр кардааст, ки дар он гуфта мешуд, боздошти раҳбарони асосии мухолифин, тассалути ҳукумат дар маъракаи интихоботӣ, маҳдуд кардани фаъолияти расонаҳои мустақил аз монеаҳои аслӣ дар роҳи баргузории интихоботи мунсифона арзёбӣ шуда буд.
Дар идома Ҳюман Райтс Вотч навиштааст бо зикри маҳдудиятҳо дар фаъолияти расонаҳои мустақил Созмони Амният ва Ҳамкории Аврупо фаъолияти расонаҳои давлатиро дар маъракаи интихоботӣ нисбатан мутавозин арзёбӣ кард. Аммо бо вуҷуди ин ду нашрияи давлатии Тоҷикистон нахостаанд, гузориши муқаддамотии Созмони Амният ва Ҳамкории Аврупо доир ба интихоботро нашр кунанд, ҳатто дар ивази пардохти маблағ.
Ҳюман Райтс Вотч идома медиҳад, нозирони Созмони Амният ва Ҳамкории Аврупо мушкилоти ҷиддиро дар ҷараёни раъйдиҳӣ мушоҳида кардаанд. Тибқи хулосаи онҳо, ҷараёни шумориши раъйҳо дар 54 дар сади ҳавзаҳое, ки нозирон рафтаанд, бад ва бисёр бад будааст.
Ҳюман Райтс Вотч аз иқдоми чор ҳизби мухолифи Тоҷикистон ёдовар шудааст, ки баъди фосилаи кӯтоҳ аз баргузории интихобот эълон карданд, ки натиҷаҳои интихоботро эътироф намекунанд, аммо эътирози онҳо на ба сиёсати дохилӣ ва на ба сиёсати байналмилалӣ таъсири чашмгир надоштааст.


МУХОЛИФИНИ СИЁСӢ

Созмони дидбони ҳуқуқи башар Ҳюман Райтс Вотч дар мавриди мухолифини сиёсии Тоҷикистон навиштааст, бо наздик омадани интихоботи порлумонӣ дар моҳи феврали соли гузашта ҳукумат фишор ба аҳзоби мухолифи сиёсиро шурӯъ кард. Созмон аз кофтукови дафтари Ҳизби Тараққиёт дар моҳи август ёдовар шудааст, ки аъзои он ба нашри як номаи боз Эмомалӣ Раҳмоновро дар истифода аз таҷрибаи ба гуфтаи онҳо “сиёсати наслкушӣ” муттаҳам карда буданд.
Ҳюман Райтс Вотч мусодираи ҳуҷҷатҳои Ҳизби Таррақиёт ва бо гуноҳи таҳқири раисиҷумҳур зиндонӣ шудани Рустам Файзиев муовини раиси ин ҳизбро яке дигар аз мавридҳои нақзи ҳуқуқи инсон дар Тоҷикистон хондааст. Рустам Файзиев муовини Султон Қувватовро додгоҳ моҳи июн ба панҷ соли зиндон маҳкум кард.
Ҳюман Райтс Вотч сарнавишти Муҳаммадрӯзӣ Искандаров раиси Ҳизби Демократи Тоҷикистонро низ дар гузориши худ зикр кардааст, ки тибқи дархости мақомоти Душанбе соли 2004 дар Маскав боздошт шуда буд.
Дар идома созмон моҷарои нопадид шудани Муҳаммадрӯзӣ Искандаров дар Маскав ва баъдан ба интиқоли ба Душанберо ёдоварӣ карда гуфтааст, ҳукумати Тоҷикистон ин мунтақиди тундлаҳн ва довталаби ширкат дар интихоботи президентиро бо гуноҳҳои мухталиф терроризм ва ҳифзи ғайриқонунии силоҳ ба 23 соли зиндон маҳкум кард.

Ҳюман Райтс Вотч дар идома мегӯяд, мақомоти интизомӣ ҳамчунин дар робита ба парвандаи Муҳаммадрӯзӣ Искандаров чанд нафари дигар аз ҷумла ронандаи оқои Искандаровро зиндонӣ карданд. Ба иддаои яке аз онҳо Бахтиёр Саидов, маъмурони интизомӣ ӯ ва аъзои гурӯҳи дигареро бо азобу шиканҷа дода, маҷбур ба эътирофи иттиҳомот кардаанд.
Дар идомаи гузориши солонаи Ҳюман Райт Вочт доир ба ҳуқуқи инсон мехонем, пас аз ошӯбҳо дар Қирғизистон ва тазоҳуроти оммавӣ дар Узбакистон ҳукумати Тоҷикистон таъқиби фаъолони сиёсии дигарандешро вусъат дод. Додгоҳи кишвар ду узви Ҳизби Сотсиал-Демократ Низомиддин Бекматов ва Насимҷон Шукуровро, ки номзад ба вакилӣ ба порлумон аз ин ҳизб буданд, бо иттиҳоми авбошӣ аз 12 то ба 18 моҳи зиндон маҳкум кард. Ҳюман Райтс Вотч шикояти роҳбарияти Ҳизби Сотсиал-Демократро низ зикр кардааст, ки амри додгоҳро дорони ангезаҳои сиёсӣ хонда буд.
Ҳукумати Тоҷикистон ҳамчунин Сайфиддин Файзов - узви Ҳизби Наҳзати Исломиро низ ба авбошӣ муттаҳам кард, ки гӯё дар масҷид бо забони нораво сухан гуфтааст. Ҳюман Райтс Вотч дар идома навиштааст, ки раҳбарони Ҳизби Наҳзат иддао карданд, ки иттиҳомоти мазкур барои беобрӯ сохтани Ҳизби Наҳзат дар кишвари умдатан мусулмоннишини Тоҷикистон будааст ва ҳамчунин ҷазое ба оқои Файзов, ки як таблиғотгари фаъол дар маъракаи интихоботӣ будааст. Ҳюман Райтс ҳамчунин боздошти узви дигари ҳизб Абдулвосеъ Абдулҷалолов навиштааст, ки ба бидуни иҷоза таълим додани Ислом ба ноболиғон муттаҳам шудааст.

СОЗМОНҲОИ ҒАЙРИДАВЛАТӢ

Дар бахши дигари гузориши Ҳюман Райтс Вотч доир ба созмонҳои ғайриҳукуматӣ дар Тоҷикистон ин созмон гуфтааст, дар миёни мавҷи тазоҳуроти мардумӣ дар иддае аз кишварҳои собиқи шӯравӣ, ҳукумати Тоҷикистон аз кӯмакҳои хориҷӣ ба созмонҳои ҷамъиятии дохилӣ нигарон шуд. Моҳи апрели соли 2005 вазорати умури хориҷаи Тоҷикистон эълон кард, ки сафорат ва созмонҳои хориҷии муқими Душанбе бояд аз иртиботашон ба фаъолони сиёсӣ ва ҷамъиятии маҳаллӣ ба вазорат гузориш диҳанд. Тибқи ин муқаррароти нави вазорати хориҷаи Тоҷикистон, сафорату созмонҳои хориҷӣ муваззаф шудаанд, ки қабл аз ҳар гуна мулоқот бо фаъолони маҳаллӣ вазоратро дар ҷараён гузоранд.

ОЗОДИИ МАТБУОТ

Дар бахши дигар ва доир ба озодии матбуот дар Тоҷикистон Ҳюман Райтс Вотч гуфтааст, ки ҳукумати Тоҷикистон барои саркӯбии озодии матбуот аз муқаррароти расмии бисёр истифода кард.
Аз ҷумла моҳи августи соли 2004 чопхонаи Ҷиёнхонро, ки рӯзномаи мустақили "Рӯзи Нав"-ро чоп мекард, баст ва то кунун ин рӯзнома чоп намешавад.
Ҳюман Райтс Вотч ҳамчунин гуфтааст, ки ҳукумати Тоҷикистон таҷрибаи бастани чопхонаҳоро дар соли гузашта идома дод ва нашриётеро бастанд, ки рӯзномаи "Нерӯи Сухан"-ро чоп мекард. Созмон аз моҷарои ба маҳкама кашида шудани Мухтор Боқизода сардабири ин рӯзнома бо иттиҳоми саркашӣ аз пардохти молиёт ва дар ниҳоят лағви ин иттиҳомотро ёдоварӣ кардааст.
Дар идомаи гузориш омдааст, ки ҳукумати Тоҷикистон моҳи илю ба рӯзномаи иҷозаи чопи дубора доданд ва танҳо баъди як нашр мақомоти молиёт онро дубора бастанд.
Ҳюман Райтс Вочт аз қатъи пахши барномаҳои телевизиони "Сомониён" дар пойтахти Тоҷикистон навишта гуфтааст, ки мақомоти марбут баъди анҷоми мӯҳлати муҷҷавизи фаъолият Сомониёнро бастанд.
Телевизиони "Гули Бодом", ки бо иттиҳоми нақзи муқаррароти инъикоси маъракаи интихоботӣ баста шуд ва баъдан боз иҷозаи нашри барномаҳояшро гирифт. Дар ҳар ду қазия ба гуфтаи Ҳюман Райтс Вотч ҳомиёни матбуоти озод ангезаҳои сиёсиро сабаб медонанд.
Созмони мазкур бо такя ба гузориши Пажуҳишгоҳи Ҷанг ва Сулҳ дар моҳи май навиштааст, ки ҳукумат ҳанӯз ҳам масъалаи муҷҷавизи 30 расонаро баррасӣ мекунад ва таъхир дар муҷҷавиз додан ба бархе аз онҳо бинобар набудани қонуни марбута ба таъхир гузошта шудааст.
Тарҳи қонуни муҷҷавиздиҳӣ, ки моҳи апрел ба баррасӣ гузошта шуд, ба гуфтаи Ҳюман Райтс Вотч ба мухолифати расонаҳои мустақил рӯ бар рӯ шуд, ки мегуфтанд, ин тарҳ усули шӯравии сензура бар матбуотро эҳё мекунад.
Дар идомаи бахши озодии матбуот, Ҳюман Райтс Вотч аз қазияи пурсарусадои хабарнигори мустақил Ҷумъабой Толибов ёдоварӣ кардааст, ки ҳамчунин раҳбари бахши ҳуқуқии ҳукумати ноҳияи Айнӣ буд ва бо гуноҳи авбошӣ ва фаро рафтан аз ҳадди ваколати хидматӣ ба ду соли зиндон маҳкум шуд. Ҳомиёни ҳуқуқи хабарнигорон ҳабси ӯро ба мақолаҳои интиқодиаш доир ба додситони ноҳияи Айнӣ иртибот дода, ҳкумашро дорои ангезаҳои сиёсӣ мехонданд. Чун ин гузориш баъд аз раҳоии Ҷумъабой Толибов таҳия гаштааст, доир ба озодии ӯ дар гузориш ишора нашудааст.
Дигар аз маврид доир ба озодии матбуот, ки Ҳюман Райтс Вотч аз он ёдоварӣ кардааст, ки баъди шикояти як проффесори Донишгоҳи Давлатии Тоҷикистон аз мақолаи Ваҳҳоб Одинаев муҳаррири рӯзномаи "Нерӯи Сухан" додгоҳ ин хабарнигорро ба як соли зиндон ва мусодираи 30 фоизи музди кориаш маҳкум кард.

Додситони кулли Тоҷикистон мегӯяд, баъзе гурӯҳҳо дар Афғонистон мехоҳанд бо ҳамла ба коргарони чинӣ муносибати Душанбе ва Пекинро вайрон кунанд.

Ҳабибулло Воҳидзода 13-уми феврал дар нишасти хабарӣ гуфт, "баъзе шаҳрвандон ва гурӯҳҳои ҷинояткор ҳастанд, ки тинҷию оромиро намехоҳанд ё мехоҳанд муносибати моро бо давлати Чин вайрон кунанд, вагарна роҳсоз чаро дар вақти корӣ паронда мешавад, махсусан, мардуми Чин?".

Додситони кулли Тоҷикистон аз ягон гурӯҳи мушаххас ном набурд ва танҳо гуфт, "ин куштор аз ҷониби шаҳрвандони Тоҷикистон амалӣ карда нашудааст".

Ба гуфтаи Ҳабибулло Воҳидзода, таҳқиқи ҳамла ба коргарони чинӣ дар марзи Тоҷикистон ва Афғонистон идома дорад.

Дар моҳҳои ноябр ва декабри соли гузашта дар пайи ҳамла аз хоки Афғонистон панҷ коргари чинӣ дар ноҳияҳои Шамсиддин Шоҳин ва Дарвози Тоҷикистон кушта шуданд.

Дар пайи ин ҳамлаҳо коргарони чинӣ аз минтақаҳои марзии Тоҷикистону Афғонистон хориҷ шуданд.

Ҳукумати Русия ба муҳоҷирони тоҷик иҷозат додааст, ки ташхиси тиббиро дар Тоҷикистон супорида, санадҳои зарурии тиббиро ҳаминҷо бигиранд.

Ин санад 9-уми октябри соли 2025 дар Душанбе имзо шуда, ҳафтаи гузашта ҳукумати Русия онро барои тасдиқ ба Дума фиристод.

Баъзе расонаҳои русӣ бо такя ба Вазорати тандурустии Русия навиштанд, ташхиси тиббии муҳоҷирони тоҷик дар нуқтаи махсусе дар яке аз марказҳои тиббии Душанбе анҷом мешавад. Бо супоридани ташхис дар ватан, муҳоҷирони тоҷик дар Русия ташхиси такрорӣ намесупоранд.

Манбаъ мегӯяд, ин нуқтаи тиббӣ дар асоси қонунгузории Русия кор мекунад ва Тоҷикистон ин марказро аз супоридани андоз озод ва дигар пардохтҳои ҳатмӣ озод мекунад.

Ҳамчунин кормандони ин марказ ба махзани маълумот дар бораи гирифторони бемориҳои ВИЧ, гепатит, сил ва бемориҳои сироятии Тоҷикистон дастрасӣ пайдо мекунанд.

Ҳанӯз маълум нест, ки ин ташхиси тиббии муҳоҷирони тоҷик дар ватан дар кадом марказии тиббии Душанбе анҷом мешавад. Мақомоти Тоҷикистон дар ин бора шарҳе надодаанд.

Супоридани ташхиси тиббӣ барои гирифтани иҷозаи кор ё патент дар Русия ҳатмӣ аст.

Владимир Путин, раиси ҷумҳури Русия тирамоҳи соли гузашта эълон кард, ки беш аз як миллион муҳоҷири тоҷик дар он кишвар кор мекунанд.

Гузоришҳо дар бораи таҳқиру бадрафторӣ бо ин муҳоҷирон ва зери по кардани ҳуқуқи онҳо зиёд нашр мешаванд.

Мақомоти панҷ кишвари аврупоӣ мегӯянд, Алексей Навалний, пешвои мухолифони Русия, ки рӯзи 16-уми феврали соли 2024 дар маҳбас даргузашт, бо моддае бо номи "эпибатидин" заҳролуд шудааст.

Сухан дар бораи як заҳри қотиле меравад, ки аз пӯсти қурбоққаи сокин дар Амрикои Ҷанубӣ ба даст меояд. Рӯзи 14-уми феврал вазоратҳои корҳои хориҷии панҷ кишвар Бритониё, Шветсия, Фаронса, Олмон ва Ҳолланд дар ин бора як изҳороти расмӣ нашр карданд.

Дар баёнияи ин кишварҳо омадааст, ки Навалний бо "токсини марговар" кушта шудааст ва ин хулоса бар асоси ташхисест, ки баъди марги Навалниё дар хориҷ анҷом додаанд. Дар ҳоле ки мақомоти Русия сабаби марги ӯро "табиӣ" мехонанд, кишварҳои Аврупо мегӯянд, Маскав васоил, ҳам ангеза ва ҳам имкони заҳролуд кардани ин сиёсатмадорро дошт.

Эпибатидин як навъи заҳрест, ки тамоми аъзои баданро аз кор меандозад ва инсон қобилияти нафасгириро ҳам аз даст медиҳад. Алексей Навалний рӯзи 16-уми феврали соли 2024 дар зиндони "Полярний волк" дар минтақаи Ямало-Ненетс даргузашт.

Мақомоти зиндон иддао карданд, ки ӯ "баъди сайругашт худро бад ҳис кард ва аз ҳуш рафт". Муфаттишон ҷасади Навалнийро танҳо пас аз ҳашт рӯзи исрори модараш ба пайвандонаш доданд. Ӯро рӯзи 1-уми марти соли 2024 дар оромгоҳи Борисови шаҳри Маскав ба хок супурданд.

Дар соли 2025 сатҳи таваррум дар Тоҷикистон, ки беқурбшавии асъори миллӣ ва гаронии нархи молу маҳсулотро нишон медиҳад, 3,5 дарсадро ташкил додааст. Ба иттилои Бонки миллӣ таваррум асосан аз ҳисоби болоравии нархи маҳсулоти хурока ва молҳои дигар ба амал омадааст.

Масъулини бонк рӯзи 11-уми феврал гуфтанд, сатҳи таваррум муътадил аст. Ин дар ҳоле аст, ки Оҷонсии омори Тоҷикистон аз афзоиши нархҳо дар бозорҳои кишвар хабар дод. Тибқи иттилои оҷонсӣ, дар соли 2025 нархи равғани офтобпараст то гӯшти гову гӯсфанд ва меваю сабзавот, маҳсулоте, ки ошхона ва дасторхони тоҷиконро бе онҳо тасаввур кардан мушкил аст, аз ҳафт то бисту ҳафт дарсад афзудааст.

Дар аввали соли 2026 дар кишвар арзиши об, нерӯи барқ ва андозаи нишондиҳанда барои ҳисобҳо низ боло рафт. Гаронии нархи маҳсулот ва дигар хидматрасониҳо дар ҳолест, ки дар Тоҷикистон музди миёнаи кормандон 2 ҳазору 727 сомонӣ, камтар аз 300 доллари амрикоиро ташкил медиҳад.

Дафтари матбуоти раиси ҷумҳур дар талоши дигаре барои рафъи сару садо дар бораи сиҳатии Эмомалӣ Раҳмон паёми табрикӣ ва видеоии ӯ ба раҳбари Чинро нашр кардааст.

Дар ин паёми 3 дақиқаӣ, ки рӯзи 15-уми феврал дар вебсайт, канали телеграм ва саҳифаи президенти Тоҷикистон дар Фейсбук нашр шуд, Эмомалӣ Раҳмон бо табрики Си Ҷинпин, раиси ҷумҳурии Чин ба муносибати оғози Соли нави чинӣ аз муносибатҳои дуҷонибаи ду кишвар изҳори хушҳолӣ мекунад.

Ӯ дар ин видео мегӯяд: “Боиси фараҳмандист, ки муносибатҳои дуҷонибаи Тоҷикистону Чин дар қолаби шарикии ҳамаҷонибаи стратегӣ ҷараёни баланди рушдро касб кардаанд.”

Эмомалӣ Раҳмон дар ин видео ҳамчунин мегӯяд: “Бовар дорам, ки дар ҷараёни музокироту тамосҳои сатҳи олии дарпешистодаи соли равон робитаҳои байнидавлатии ду кишварро бо муҳтавои нави амалӣ боз ҳам ғанӣ хоҳем гардонид.” Маълум нест, ки ин музокирот кай ва дар куҷо сурат мегирад ва мӯҳтавои гуфтугуҳо низ чист.

Агарчӣ дар гузашта дафтари матбуоти раёсати ҷумҳурӣ паёмҳои табрикии Эмомалӣ Раҳмон ба раҳбарони кишварҳои ҷаҳонро катбӣ нашр кардааст, аммо паёмҳои табрикӣ ва видеоии ӯ ба раҳбарони хориҷӣ аҳёнан нашр шудаанд. Аз ин рӯ паёми нави ӯро талоше барои рафъи сару садо дар бораи сиҳатии Эмомалӣ Раҳмон медонанд, ки ҳафтаи гузашта дар шабакаҳои иҷтимоӣ зиёд шуд.

Дар байни ҷомеа ва ҳам телевизионҳои давлатӣ кам зоҳир шудани ӯ ҳадсу гумонҳои зиёдеро барангехт, ки ӯ гӯё бемор аст, вале баъзе манобеъ гуфтанд, ки барои истироҳат ба ҷазираи Ҳайнани Чин рафтааст. Эмомалӣ Раҳмон, ки қадам ба 74-солагӣ дорад, аз соли 1992 Тоҷикистонро раҳбарӣ мекунад ва барои ба даст гирифтани тамоми шохаҳои қудрат ва аъзои хонавода ва ҳампаймонҳои наздикашро дар мақомҳои калидӣ ҷой доданаш танқид мешавад.

Бар тибқи Қонуни асосӣ, агар раисҷумҳури Тоҷикистон ба таври муваққат ё доим вазифаашро иҷро карда натавонад, масъулияти раҳбарии кишварро раиси Маҷлиси миллӣ бар уҳда мегирад. Мақоме, ки ҳоло Рустами Эмомалӣ, писари Эмомалӣ Раҳмон, бар дӯш дорад.

Дар соли 2025 барои напардохтани андоз ва риоят накардани қонунгузории андоз 23 716 молиётсупорро дар ҳаҷми 115 миллион сомонӣ ҷарима бастаанд. Ба гуфтаи Иброҳим Самадзода, намояндаи Кумитаи андоз аз ин ҳаҷм 100 миллион сомонӣ ба буҷа давлат рафтааст.

Аксари қонуншикании андоз сари вақт нарапдохтани молиёт, пинҳон нигоҳ доштани ҳаҷми даромад, пешниҳод накардани эъломия, сари вақт тартиб надодани сандаҳо, истифода накардани дастгоҳии назорати хазинавӣ мебошад.

Аз аввали соли 2026 ҳаҷми ҷаримаҳо барои қонуншиканӣ дар бахши андоз барои ҳама як баробар афзоиш дода шуд. Нусратулло Давлатзода, раиси Кумитаи андоз сабаби боло бурдани ҳаҷми ҷаримаҳоро бештар кардани масъулияти андозсупорандагон дар пардохти андоз ва риоят кардани талаботи қонуни андоз ва ҷилавгирӣ кардан аз иқтисоди пинҳонӣ ва такрор накардани қонуншиканӣ унвон кард.

Ӯ дар посух ба суоли он ки оё гароншавии ҳаҷми ҷаримаҳо боиси бештар шудани пинҳонкории иқтисодӣ ва гурехтан аз пардохти андоз намешавад, гуфт, баръакс ин масъулияти андозсупорандагонро барои риоят кардани талаботи андоз бештар мекунад.

Сулаймон Бобокалонов ба ҳайси нимҳимоятгар фаъолияти худро соли 1978 дар дастаи «Пахтакор»-и Қӯрғонтеппа шуруъ намудааст. Ӯ дар ҳайати ин даста солҳои 1979-80 дар лигаи дуюми чемпионати СССР ҳунарнамоӣ кардааст.

Вай соли 1981 дар ҳайати «Помир»-и Душанбе дар 27 бозӣ иштирок карда, ду гол задааст. Баъди танаффуси дусола Бобокалонов соли 1984 боз ба «Помир» баргаштааст. Баъдан соли 1987 дар ҳайати «Вахш»-и Қӯрғонтеппа дар лигаи дуюми чемпионати СССР бозӣ кардааст.

Пас аз пошхӯрии СССР солҳои 1993-94 дар мусобиқоти қаҳрамонии Тоҷикистон узви дастаи “Шодмон”-и Ҳисор буд. Соли 1996 дар ҳайати тими «Ситора»-и Душанбе барандаи медали нуқраи қаҳрамонии Тоҷикистон гардидааст. Дар ҷараёни мавсим ӯ ба дастаи «Бофанда»-и Душанбе гузаштааст.

Вай соли 1993 дар ҳайати дастаи мунтахаби миллии Тоҷикистон чаҳор бозӣ анҷом додааст.

Фаъолияти мураббигии Сулаймонов дар футболи занона мақоми хоса дошт. Ӯ солҳои тӯлонӣ мураббии дастаи «Ласточка»-и Душанбе буда, тими миллии занонаи Тоҷикистонро роҳбарӣ кардааст. Ба шарофати талошҳои ӯ бисёре аз духтарон тавонистанд, ки малакаи худро сайқал дода, ҳамчун футболбози касбӣ фаъолият намоянд.

Эмомалӣ Раҳмон, президенти Тоҷикистон, бори охир рӯзи 28-уми январи имсол дар як ҷаласаи ҳукумат дида шуд ва баъд аз он, аз ҳузури ӯ дар чорабиниҳои давлатӣ ҳеч аксу наворе нашр накарданд.

Ин вазъ ва хомӯшии мақомот сабаби пайдо шудани сару садо дар бораи вазъи сиҳатии ӯ шуда буд.

Сомонаи президенти Тоҷикистон рӯзи 14-уми феврал бо нашри аксу видео хабар дод, ки Эмомалӣ Раҳмон бо Тсзоу Ҷиай, раҳбари Бонки Осиёии Сармоягузориҳои Зерсохторӣ мулоқот намуда, дар бораи тарҳи сохтмони нерӯгоҳи Роғун ва бозсозии нерӯгоҳи Норак суҳбат кардаанд. Ҳадафи ин мулоқот ҷалби “маблағгузории дарозмуддат” номида шудааст.

Бонки Осиёии Сармоягузориҳои Зерсохторӣ дар Чин таъсис ёфтааст ва Тоҷикистон солҳо боз бо он ҳамкорӣ дорад.

Мақомот ҳеч шарҳе надоданд, ки Эмомалӣ Раҳмон ним моҳи ахир куҷо буд.

Баъзе аз манбаъҳои Радиои Озодӣ рӯзи 10-уми феврал гуфта буданд, ки “ӯ дар рухсатӣ аст” ва “дар хориҷ аз Тоҷикистон қарор дораду муолиҷа мегирад”. Камаш ду нафари онҳо дар бораи эҳтимол дар Чин будани ӯ хабар доданд.

Бино ба ёфтаҳо, ҳавопаймои президент рӯзи 28 ва 29-уми январ дар фазои Душанбе сабт шудааст, аммо дар бораи самти парвози он ва ҷойи фурудоӣ маълумот дастрас нест. Ҳавопаймо рӯзи 13-уми феврал ба Душанбе баргаштааст.

Дар рӯзҳои нонамоён будани президент писари калонии ӯ Рустами Эмомалӣ, раиси Маҷлиси миллӣ, рӯзи 6-уми феврал шӯро ва иҷлосияи панҷуми табақаи болоии порлумони Тоҷикистонро баргузор кард. Як акс аз ин ҷаласа, ки се раиси вилоят дар назди ӯ рост истодаанд, сарусадои бештареро дар бораи интиқоли қудрат аз падар ба писар ба миён овард.

Эмомалӣ Раҳмон аз соли 1992, ду соли аввал ба ҳайси раиси Шӯрои олӣ ва боқимонда дар мақоми президент, Тоҷикистонро раҳбарӣ мекунад.

Вай дар беш аз се даҳаи охир қудратро мутамарказ карда, бештар аъзои хонавода ва ҳампаймонҳои наздикашро дар мақомҳои калидӣ ҷой додааст.

Тибқи Қонуни асосӣ, агар раисҷумҳури Тоҷикистон ба таври муваққат ё доим вазифаашро иҷро карда натавонад, масъулиятро раиси Маҷлиси миллӣ бар уҳда хоҳад гирифт. Мақоме, ки ҳоло Рустами Эмомалӣ, писари Эмомалӣ Раҳмон, бар дӯш дорад.

Қоҳир Расулзода, нахуствазири Тоҷикистон, бо Содир Ҷабборов, раисҷумҳури Қирғизистон, ки кишвараш дар як ҳафтаи охир шоҳиди баъзе дигаргунӣ дар сохтори амниятӣ ва боздошту истеъфои чанд мансабдори баландпоя аст, ҳамкориҳои дуҷонибаро баррасӣ кардааст.

Дидору гуфтугӯйи онҳо рӯзи 13-уми феврал дар Бишкек гузашт. Ҷое, ки Расулзода барои ширкат дар Шӯрои байниҳукуматии Тоҷикистону Қирғизистон рафтааст.

"Зарурати муттаҳид намудани талошҳо барои мубориза бо таҳдидҳои фаромиллӣ, аз ҷумла терроризму ифротгароӣ, қочоқи маводи мухаддир ва ҷинояткории созмонёфта" аз ҷумлаи мавзъуҳои суҳбати ҷонибҳо будааст.

Тоҷикистону Қирғизистон 1006 километр марз дошта, барои таъйини хати он муддатҳо баҳсу задухӯрд доштанд. Танҳо дар солҳои 2021 ва 2022 аз ду ҷониб даҳҳо кас куштаву захмӣ ва даҳҳо хона сӯхтаву вайрон шудааст.

Ду кишвар моҳи марти соли 2025 созиши ба гуфтаашон таърихии ҳалли низоъро имзо карданд. Аз он ба баъд гузаргоҳҳои марзӣ боз ва додугирифт афзоиш ёфт.

Раиси Девони вазирони Қирғизистон Одилбек Қосималиев гуфтааст, соли гузашта Тоҷикистону Қирғизистон ба 36 миллион доллар додугирифт карданд, ки дар муқоиса ба соли 2024 қариб бисту чор маротиба бештар аст. Ду кишвар ният доранд, гардиши молро то 500 миллион доллар бирасонанд.

Қамчибек Тошиев баъд аз се рӯзи барканорияш аз мақоми раиси Кумитаи давлатии амнияти миллии Қирғизистон шаби 13-уми феврал ба Бишкек баргашт. Тарафдоронаш мегӯянд, шояд ӯ нишасти хабарие барпо кардаву ба саволҳо дар бораи таҳаввулоти охирин посух диҳад.

Тошиев дар Олмон буд ва ҳамроҳонаш гуфтанд, ӯ дар ин кишвари аврупоӣ табобат мегирифт.

Содир Ҷабборов, президенти Қирғизистон, рӯзи 10-уми феврал фармони аз мақоми раиси Кумитаи давлатии амнияти миллӣ озод кардани ин ҳампаймонашро имзо кард. Вай гуфт, қарори барканории Тошиев бо мақсади “пешгирӣ аз ҷудоиандозӣ дар ҷомеа ва миёни сохторҳои ҳукуматӣ” қабул шуд.

Худи Ҷабборов, ки бори аввал ин мавзуъро рӯзи ҷумъа барои нашрияи Kabar.kg шарҳ дод, гуфт, пеш аз қабули ин қарор бо Тошиев телефонӣ гап зада, сипас онро имзо намуд. Вале Тошиев дар изҳороте аз Олмон барканориашро як қарори “ногаҳонӣ” номида буд.

Дар пайи ин, се муовини Тошиев ҳам аз мақом маҳрум шуда, дар Кумитаи амният дигаргунии сохторӣ сурат гирифт. Рӯзи панҷшанбе раиси порлумон Нурланбек Турғунбек уулу, ки ӯро як шахси наздик ба Тошиев меномиданд, аз мақомаш канор рафт.

Содир Ҷабборов гуфт, баъзе аз одамон “пушти номи Тошиев пинҳон шуда” ба сиёсатмадорон, ходимони иҷтимоӣ ва рӯшанфикрон занг задаву “ба тарафдорӣ аз генерал” даъват кардаанд.

Аз 75 имзогузори нома ба президенти Қирғизистон дар бораи барпо кардани интихоботи пеш аз муҳлати президентӣ панҷ нафар дастгир шудаанд. Ин панҷ нафарро, ки дар байни онҳо собиқ муовини нахуствазир, муовини пешини вазири умури дохилӣ, вакили собиқ ва дигарҳо ҳастанд, дар талоши ташкили бетартибиҳои оммавӣ гумонбар медонанд.

Баъзе аз коршиносон мегӯянд, ки давоми панҷ соли гузашта Ҷабборов ва Тошиев як навъ тавозуни нерӯ дар қудрат ва раҳбарии кишварро таъмин мекарданд.

Додситони вилояти Суғд баъди беш аз ду моҳ ҷузъиёти марги Искандар Шафеиён (Маликӣ) ва ҳамсару як фарзандашро дар шаҳри Исфара шарҳ дод. Ҳусейн Давлатзода рӯзи 13-уми феврал дар нишасти матбуотӣ гуфт, онҳо аз заҳролудшавӣ аз газ ҷон додаанд.

"Искандар Шафеиён, ҳамсараш Муаттархон Муҳаммадиева ва фарзанди ноболиғашон Сумаяхон Искандарзода шаби 7 ба 8-уми декабри соли 2025 ба ҳалокат расида, ноболиғ Рухшона Искандарзода дар ҳолати вазнин дар беморхона бистарӣ карда шуд," -- афзуд ӯ.

Пештар баъзе аз ҳамсоягон сабаби марги се узви ин хонадонро хӯроки заҳролуд гуфта буданд. Дертар бархе аз пайвандони ҳамсари Искандар Шафеиён (Маликӣ) бо фиристодани чанд аксу навор изҳор доштанд, ки "ҳолатҳои шубҳаовар дар марги онҳо ва бемор шудани кӯдакон вуҷуд дорад".

Додситони вилояти Суғд рӯзи ҷумъа гуфт, дар ҳоли ҳозир нисбат ба модари Искандар Шафеиён (Маликӣ) танҳо барои даъват накардани "Ёрии таъҷилӣ" ва "дар хатар гузоштани ҳаёти наздикон" парванда боз шудааст.

"Ҳикмат Шодиева, модари марҳум Шафеиён, дар хонаи писараш қарор дошта, ба беморон ягон ёрӣ нарасондаст. Бинобар ин, 23-юми январи соли 2026 нисбат ба ӯ бо моддаи 127, қисми 3, банди А-и Кодекси ҷиноӣ парванда оғоз карда шуд," – гуфт Ҳусейн Давлатзода. Ин банди қонун аз 2 то 7 сол зиндонро пешбинӣ мекунад.

Назари Ҳикмат Шодиева ба иттиҳом маълум нест. Кӯшишҳои мо барои тамос бо модари Искандар Шафеиён (Маликӣ), ки шоҳиди ҳодиса дониста мешавад, то ин дам натиҷа надод.

Искандар Шафеиён (Маликӣ) солҳои дароз дар идораҳои давлатии вилояти Суғд кор кардааст. Вазифаи охиринаш мудири шуъбаи ташкилӣ ва кор бо кадрҳои дастгоҳи ҳукумати Исфара буд. Ӯ тақрибан ду сол пеш аз ин вазифа ронда шуд ва тибқи иттилои дарёфтӣ соҳибкорӣ мекард.

Шафеиён ҳангоми муноқишаи шаби 28 ба 29-уми январи соли 2022 дар марзи Тоҷикистону Қирғизистон сахт захмӣ шуда буд.

Раиси Оҷонси мубориза бо фасод ё коррупсия гуфт, ба номи хешу табораш будани бахше аз дороиҳои Исматулло Абдулллозода, раиси пешини Фурудгоҳи Байнулмилалии Душанбе, барқарории зиёни молиро мушкил гардонд ва бино бар ин ӯро аз ҳабс раҳо карданд. Ӯ ба тасарруфи миллионҳо доллар пули давлат гумонзад аст, вале худаш то ҳанӯз дар ин бора ҳарф назадааст.

Сулаймон Султонзода, раиси Оҷонси мубориза бо коррупсия дар Тоҷикистон, рӯзи 13-уми феврал гуфт, Абдулллозода то ҳол 94,3 миллион сомонӣ зарарро ҷуброн карда, бештар аз 922 миллион сомонии дигар мондааст.

Вай афзуд, раҳоии Исматулло Абдулллозода аз ҳабси пешакӣ бо гирифтани забонхату набаромадан аз ҷойи истиқомат ва фурӯши амволу барқарории зарар рабт дорад.

"Амволе, ки мақомоти тафтишотӣ пешниҳоду ошкор карданд, ба ҳабс гузоштем. Аксарият ба номи худаш, ба номи хешутаборонаш ба расмият дароварда шудаанд. Ҳангоми фурӯхтан фарзандонаш ҳамин имкониятро пайдо накарданд, лозим шуморидем чораи пешгирияшро иваз кунем," -- афзуд раиси Оҷонсӣ.

Ба қавли ӯ, ҳоло таҳқиқи парвандаи Исматулло Абдулллозода ба анҷом расида, рӯзҳои наздик ба додгоҳ фиристода хоҳад шуд. Ба иттилои Оҷонси мубориза бо коррупсия, дар пайванд ба қазияи раиси пешини Фурудгоҳи Байнулмилалии Душанбе, парвандаи 20 тани дигарро марҳила ба марҳила ба додгоҳ фиристодаанд.

Рӯзи 12-уми феврал дар нишсти хабарии Додгоҳи олӣ гуфтанд, 14 нафари онҳо бо пардохти 217 миллион сомонӣ ҷуброни зарар озод шуданд.

Исматулло Абдулллозода, ки яке аз наздикони Ҳасан Асадуллозода, бародарарӯси президенти Тоҷикистон ном бурда мешавад, 9 сол раиси Фурудгоҳи Душанбе буд. Ӯро моҳи майи соли 2025 аз мақомаш барканор ва дастгир карданд.

Дафтари матбуоти президенти Тоҷикистон он рӯз навишт, ки Абдуллозода ва муовинони ӯ "дар робита ба санҷиши молиявӣ ва ошкор шудани камбудиҳои ҷиддӣ дар фаъолияташон аз вазифаҳо озод карда шуданд". Оҷонси мубориза бо коррупсия чанд моҳ баъд гуфт, Абдуллозода ва чанд зердасти собиқаш ба тасарруфи 1 миллиарду 245 миллион сомонӣ, муодили беш аз сад миллион доллар, гумонзад ҳастанд.

Сулаймон Султонзода, раиси оҷонс гуфта буд, ки 961 миллион сомониро худи Исматулло Абдуллозода тасарруф кардааст.” Ба қавли ӯ: “Ин кор тавассути истифодаи ширкатҳои якрӯза, нақдикунонӣ ва тасарруфи маблағҳои фурудгоҳ бо баҳонаи харид ва таъмини молу маводи зарурӣ сурат гирифтааст.”

Ба иттилои расмӣ, алайҳи ин афрод бо ду банди Кодекси ҷиноии Тоҷикистон – “Азонихудкунӣ ё исрофкорӣ ба миқдори махсусан калон” (аз пардохти ҷарима то шаш сол зиндон) ва “сохтакории такрорӣ бо маслиҳати пешакӣ аз ҷониби гурӯҳи одамон” (аз панҷ то ҳафт сол зиндон) айбнома эълон шуд.

Раҳоии Исматулло Абдуллозода, раиси пешини Фурудгоҳи Байнулмилалии Душанбе, ҳамроҳи чанде аз зердастони собиқаш баҳсҳоеро дар ҷоемаи Тоҷикистон, аз ҷумла миёни корбарони шабакаҳои иҷтимоӣ ба миён овард. Бархе онро иҷрои одилонаи қонун ва баъзеи дигар бесобиқа ва зидди усули адлия номиданд.

Додугирифти мол миёни Тоҷикистон ва Чин дар як соли гузашта ба 2 миллиарду беш аз 800 миллион доллар баробар шудааст, ки нисбат ба як сол пештар 844 миллион доллар зиёдтар будааст.

Бино ба иттилои Хадамоти гумруки Тоҷикистон, Чин ҳамоно аз рӯи гардиши молу маҳсулот бо Тоҷикистон миёни кишварҳо дар ҷойи аввал қарор дорад.

Тибқи омори ин ниҳод, соли 2025 аз Тоҷикистон ба Чин ба 523 миллион доллар маҳсулот содир шудааст. Аммо маҳсулоти воридотӣ хеле зиёдтар, беш аз 2 миллиарду 325 миллион доллар.

Хуршед Каримзода, раиси Хадамоти гумруки Тоҷикистон, рӯзи 12- уми феврал ба хабарнигорон гуфт, воридот аз Чин бештар аз ҳисоби мошинҳои барқӣ ё электромобилҳо афзоиш ёфт.

Бахши асосии электромобилҳо ҳоло ба Тоҷикистон аз ин кишвар оварда мешавад.

Тоҷикистон бештар маъдану консентрати металҳои гаронбаҳо ва сурбро ба Чин мефурӯхтаст.

Солҳои охир ин кишвар ба яке аз сармоягузорони бузурги иқтисоди Тоҷикистон табдил шудааст. Бахши асосии қарзии хориҷии кишвар ҳам аз Чин аст.

Саъдӣ Шарифӣ, cафири Тоҷикистон, дар Кобул бо Амирхон Муттақӣ, вазири умури хориҷии ҳукумати "Толибон" дидору гуфтугӯ кардааст.

Вазорати корҳои хориҷии ҳукумати "Толибон" рӯзи 12-уми феврал гуфт, дар ин дидор Амирхон Муттақӣ бар таҳкими равобити дуҷониба, аз ҷумла густариши муносибатҳои дипломатӣ ва рафтуомади ҳайатҳои ду кишвар таъкид кардааст.

Ба иттилои манбаъ, Муттақӣ гуфтааст, "касе наметавонад ба равобити дӯстона миёни ду кишвар халал расонад".

Манбаъ аз қавли Саъдӣ Шарифӣ навишт, ки ӯ дар ин дидор дар бораи таҳаввулоти охирин ва созишҳои қаблии миёни Кобул ва Душанбе гуфтааст, Тоҷикистон дар марзи муштараки ду кишвар барнома ва тарҳҳои муҳими иқтисодӣ дорад ва хоҳони густариши муносибатҳои иқтисодӣ ва ҳамкорӣ бо Афғонистон аст. Дар ин мулоқот ҳамчунин масъалаи тақвияти ҳамкориҳои марзиву амниятиро матраҳ шудааст.

Ҷониби Тоҷикистон то кунун дар бораи ин мулоқот хабаре нашр накардааст.

Дидору гуфтугӯйи сафири Тоҷикистон дар Кобул дар ҳолест, ки Тоҷикистон аз замони ба қудрат баргаштани "Толибон" дар Афғонистон дар баробари ин гурӯҳ мавқеъгирии шадид дошт ва дар моҳҳои охир ин робитаҳо рӯ ба гармӣ овардааст.

Додситонии кулли Қазоқистон нақша дорад, фаъолияти ҳаҷвнигори маъруф Нурлан Сабуровро бар асоси моддаи “зархаридӣ” бисанҷад. Сабаб эҳтимоли даст доштани ӯ дар таъминот ё маблағгузории низомиёни Русия гуфта мешавад.

Дар ин бора Галимҷон Койгелдиев, муовини додситони кулли Қазоқистон, хабар додааст. Бар асоси қонун дар Қазоқистон, маблағгузорӣ ба низоъҳои мусаллаҳона манъ аст ва барои ин амал аз 7 то 12 сол зиндон пешбинӣ мешавад.

Бино ба иттилои расонаҳо, ба санҷиши додситонӣ як навиштаи раҳбари шаҳри Истра аз тобистони соли гузашта дар Телеграм сабаб шуд. Вай гуфтааст, Сабуров ба майдони ҷанг 10 мототсикл фиристод.

Мақомоти интизомии Русия ҳаҷвнигори қазоқ Нурлан Сабуровро 50 сол аз ҳаққи даромадан ба ин кишвар маҳрум карданд. Як манбаи хабаргузории расмии “РИА Новости” гуфтааст, далели чунин қарор ба танқиди Сабуров аз ҷанги Русия дар Украина ва ҳам вайрон кардани қонунгузории муҳоҷират ва молиёт рабт дорад.

Сабурови 34-сола, ки шаҳрванди Қазоқистон аст, шаби 6-уми феврал бо ҳавопаймои Fly Dubai ба Маскав расид, вале ӯро хориҷ карданд. Ҳаҷвнигор ба Қазоқистон баргаштааст.