ИНТИХОБОТИ ПОРЛУМОНӢ

Ба гуфтаи Ҳюман Райтс Вотч, интихоботи олуда ба қонуншиканиҳои порлумонии Тоҷикистон баҳои ин кишварро дар робита ба вазъи ҳуқуқи инсон пасттар кард.
Ҳюман Райтс Вотч аз гузориши Созмони Амният ва Ҳамкории Аврупо иқтибос кардааст, ки гуфта буд, агарчӣ интихоботи моҳи феврал дар Тоҷикистон назар ба интихоботи гузашта беҳтар буд, аммо мувофиқ ба меъёрҳои байналмилалӣ сурат нагирифт.
Ҳюман Райтс Вотч боз ҳам хулосаи гузориши ниҳоии Созмони Амният ва Ҳамкории Аврупо зикр кардааст, ки дар он гуфта мешуд, боздошти раҳбарони асосии мухолифин, тассалути ҳукумат дар маъракаи интихоботӣ, маҳдуд кардани фаъолияти расонаҳои мустақил аз монеаҳои аслӣ дар роҳи баргузории интихоботи мунсифона арзёбӣ шуда буд.
Дар идома Ҳюман Райтс Вотч навиштааст бо зикри маҳдудиятҳо дар фаъолияти расонаҳои мустақил Созмони Амният ва Ҳамкории Аврупо фаъолияти расонаҳои давлатиро дар маъракаи интихоботӣ нисбатан мутавозин арзёбӣ кард. Аммо бо вуҷуди ин ду нашрияи давлатии Тоҷикистон нахостаанд, гузориши муқаддамотии Созмони Амният ва Ҳамкории Аврупо доир ба интихоботро нашр кунанд, ҳатто дар ивази пардохти маблағ.
Ҳюман Райтс Вотч идома медиҳад, нозирони Созмони Амният ва Ҳамкории Аврупо мушкилоти ҷиддиро дар ҷараёни раъйдиҳӣ мушоҳида кардаанд. Тибқи хулосаи онҳо, ҷараёни шумориши раъйҳо дар 54 дар сади ҳавзаҳое, ки нозирон рафтаанд, бад ва бисёр бад будааст.
Ҳюман Райтс Вотч аз иқдоми чор ҳизби мухолифи Тоҷикистон ёдовар шудааст, ки баъди фосилаи кӯтоҳ аз баргузории интихобот эълон карданд, ки натиҷаҳои интихоботро эътироф намекунанд, аммо эътирози онҳо на ба сиёсати дохилӣ ва на ба сиёсати байналмилалӣ таъсири чашмгир надоштааст.


МУХОЛИФИНИ СИЁСӢ

Созмони дидбони ҳуқуқи башар Ҳюман Райтс Вотч дар мавриди мухолифини сиёсии Тоҷикистон навиштааст, бо наздик омадани интихоботи порлумонӣ дар моҳи феврали соли гузашта ҳукумат фишор ба аҳзоби мухолифи сиёсиро шурӯъ кард. Созмон аз кофтукови дафтари Ҳизби Тараққиёт дар моҳи август ёдовар шудааст, ки аъзои он ба нашри як номаи боз Эмомалӣ Раҳмоновро дар истифода аз таҷрибаи ба гуфтаи онҳо “сиёсати наслкушӣ” муттаҳам карда буданд.
Ҳюман Райтс Вотч мусодираи ҳуҷҷатҳои Ҳизби Таррақиёт ва бо гуноҳи таҳқири раисиҷумҳур зиндонӣ шудани Рустам Файзиев муовини раиси ин ҳизбро яке дигар аз мавридҳои нақзи ҳуқуқи инсон дар Тоҷикистон хондааст. Рустам Файзиев муовини Султон Қувватовро додгоҳ моҳи июн ба панҷ соли зиндон маҳкум кард.
Ҳюман Райтс Вотч сарнавишти Муҳаммадрӯзӣ Искандаров раиси Ҳизби Демократи Тоҷикистонро низ дар гузориши худ зикр кардааст, ки тибқи дархости мақомоти Душанбе соли 2004 дар Маскав боздошт шуда буд.
Дар идома созмон моҷарои нопадид шудани Муҳаммадрӯзӣ Искандаров дар Маскав ва баъдан ба интиқоли ба Душанберо ёдоварӣ карда гуфтааст, ҳукумати Тоҷикистон ин мунтақиди тундлаҳн ва довталаби ширкат дар интихоботи президентиро бо гуноҳҳои мухталиф терроризм ва ҳифзи ғайриқонунии силоҳ ба 23 соли зиндон маҳкум кард.

Ҳюман Райтс Вотч дар идома мегӯяд, мақомоти интизомӣ ҳамчунин дар робита ба парвандаи Муҳаммадрӯзӣ Искандаров чанд нафари дигар аз ҷумла ронандаи оқои Искандаровро зиндонӣ карданд. Ба иддаои яке аз онҳо Бахтиёр Саидов, маъмурони интизомӣ ӯ ва аъзои гурӯҳи дигареро бо азобу шиканҷа дода, маҷбур ба эътирофи иттиҳомот кардаанд.
Дар идомаи гузориши солонаи Ҳюман Райт Вочт доир ба ҳуқуқи инсон мехонем, пас аз ошӯбҳо дар Қирғизистон ва тазоҳуроти оммавӣ дар Узбакистон ҳукумати Тоҷикистон таъқиби фаъолони сиёсии дигарандешро вусъат дод. Додгоҳи кишвар ду узви Ҳизби Сотсиал-Демократ Низомиддин Бекматов ва Насимҷон Шукуровро, ки номзад ба вакилӣ ба порлумон аз ин ҳизб буданд, бо иттиҳоми авбошӣ аз 12 то ба 18 моҳи зиндон маҳкум кард. Ҳюман Райтс Вотч шикояти роҳбарияти Ҳизби Сотсиал-Демократро низ зикр кардааст, ки амри додгоҳро дорони ангезаҳои сиёсӣ хонда буд.
Ҳукумати Тоҷикистон ҳамчунин Сайфиддин Файзов - узви Ҳизби Наҳзати Исломиро низ ба авбошӣ муттаҳам кард, ки гӯё дар масҷид бо забони нораво сухан гуфтааст. Ҳюман Райтс Вотч дар идома навиштааст, ки раҳбарони Ҳизби Наҳзат иддао карданд, ки иттиҳомоти мазкур барои беобрӯ сохтани Ҳизби Наҳзат дар кишвари умдатан мусулмоннишини Тоҷикистон будааст ва ҳамчунин ҷазое ба оқои Файзов, ки як таблиғотгари фаъол дар маъракаи интихоботӣ будааст. Ҳюман Райтс ҳамчунин боздошти узви дигари ҳизб Абдулвосеъ Абдулҷалолов навиштааст, ки ба бидуни иҷоза таълим додани Ислом ба ноболиғон муттаҳам шудааст.

СОЗМОНҲОИ ҒАЙРИДАВЛАТӢ

Дар бахши дигари гузориши Ҳюман Райтс Вотч доир ба созмонҳои ғайриҳукуматӣ дар Тоҷикистон ин созмон гуфтааст, дар миёни мавҷи тазоҳуроти мардумӣ дар иддае аз кишварҳои собиқи шӯравӣ, ҳукумати Тоҷикистон аз кӯмакҳои хориҷӣ ба созмонҳои ҷамъиятии дохилӣ нигарон шуд. Моҳи апрели соли 2005 вазорати умури хориҷаи Тоҷикистон эълон кард, ки сафорат ва созмонҳои хориҷии муқими Душанбе бояд аз иртиботашон ба фаъолони сиёсӣ ва ҷамъиятии маҳаллӣ ба вазорат гузориш диҳанд. Тибқи ин муқаррароти нави вазорати хориҷаи Тоҷикистон, сафорату созмонҳои хориҷӣ муваззаф шудаанд, ки қабл аз ҳар гуна мулоқот бо фаъолони маҳаллӣ вазоратро дар ҷараён гузоранд.

ОЗОДИИ МАТБУОТ

Дар бахши дигар ва доир ба озодии матбуот дар Тоҷикистон Ҳюман Райтс Вотч гуфтааст, ки ҳукумати Тоҷикистон барои саркӯбии озодии матбуот аз муқаррароти расмии бисёр истифода кард.
Аз ҷумла моҳи августи соли 2004 чопхонаи Ҷиёнхонро, ки рӯзномаи мустақили "Рӯзи Нав"-ро чоп мекард, баст ва то кунун ин рӯзнома чоп намешавад.
Ҳюман Райтс Вотч ҳамчунин гуфтааст, ки ҳукумати Тоҷикистон таҷрибаи бастани чопхонаҳоро дар соли гузашта идома дод ва нашриётеро бастанд, ки рӯзномаи "Нерӯи Сухан"-ро чоп мекард. Созмон аз моҷарои ба маҳкама кашида шудани Мухтор Боқизода сардабири ин рӯзнома бо иттиҳоми саркашӣ аз пардохти молиёт ва дар ниҳоят лағви ин иттиҳомотро ёдоварӣ кардааст.
Дар идомаи гузориш омдааст, ки ҳукумати Тоҷикистон моҳи илю ба рӯзномаи иҷозаи чопи дубора доданд ва танҳо баъди як нашр мақомоти молиёт онро дубора бастанд.
Ҳюман Райтс Вочт аз қатъи пахши барномаҳои телевизиони "Сомониён" дар пойтахти Тоҷикистон навишта гуфтааст, ки мақомоти марбут баъди анҷоми мӯҳлати муҷҷавизи фаъолият Сомониёнро бастанд.
Телевизиони "Гули Бодом", ки бо иттиҳоми нақзи муқаррароти инъикоси маъракаи интихоботӣ баста шуд ва баъдан боз иҷозаи нашри барномаҳояшро гирифт. Дар ҳар ду қазия ба гуфтаи Ҳюман Райтс Вотч ҳомиёни матбуоти озод ангезаҳои сиёсиро сабаб медонанд.
Созмони мазкур бо такя ба гузориши Пажуҳишгоҳи Ҷанг ва Сулҳ дар моҳи май навиштааст, ки ҳукумат ҳанӯз ҳам масъалаи муҷҷавизи 30 расонаро баррасӣ мекунад ва таъхир дар муҷҷавиз додан ба бархе аз онҳо бинобар набудани қонуни марбута ба таъхир гузошта шудааст.
Тарҳи қонуни муҷҷавиздиҳӣ, ки моҳи апрел ба баррасӣ гузошта шуд, ба гуфтаи Ҳюман Райтс Вотч ба мухолифати расонаҳои мустақил рӯ бар рӯ шуд, ки мегуфтанд, ин тарҳ усули шӯравии сензура бар матбуотро эҳё мекунад.
Дар идомаи бахши озодии матбуот, Ҳюман Райтс Вотч аз қазияи пурсарусадои хабарнигори мустақил Ҷумъабой Толибов ёдоварӣ кардааст, ки ҳамчунин раҳбари бахши ҳуқуқии ҳукумати ноҳияи Айнӣ буд ва бо гуноҳи авбошӣ ва фаро рафтан аз ҳадди ваколати хидматӣ ба ду соли зиндон маҳкум шуд. Ҳомиёни ҳуқуқи хабарнигорон ҳабси ӯро ба мақолаҳои интиқодиаш доир ба додситони ноҳияи Айнӣ иртибот дода, ҳкумашро дорои ангезаҳои сиёсӣ мехонданд. Чун ин гузориш баъд аз раҳоии Ҷумъабой Толибов таҳия гаштааст, доир ба озодии ӯ дар гузориш ишора нашудааст.
Дигар аз маврид доир ба озодии матбуот, ки Ҳюман Райтс Вотч аз он ёдоварӣ кардааст, ки баъди шикояти як проффесори Донишгоҳи Давлатии Тоҷикистон аз мақолаи Ваҳҳоб Одинаев муҳаррири рӯзномаи "Нерӯи Сухан" додгоҳ ин хабарнигорро ба як соли зиндон ва мусодираи 30 фоизи музди кориаш маҳкум кард.

Вазорати нерӯи барқи Ироқ аз қатъи пурраи интиқоли барқ дар саросари кишвар хабар дод.

Мақомоти ироқӣ гуфтанд, ба таҳқиқи сабабҳои ин ҳодиса шуруъ кардаанд, вале ҳоло маълум нест, ки хонаҳои мардум кай рӯшан хоҳад шуд.

Хабаргузории расмии Ироқ (INA) бо такя ба мақомоти бахши энержӣ гуфтанд, камбуди интиқоли газ ба нерӯгоҳҳо ва ҳамлаҳои пайдарпай ба хатҳои интиқоли барқ сабаби бебарқӣ дар кишвар шудааст.

Пештар аз ҳамлаи Эрон ба пойгоҳи ҳавоии Амрико дар Арбил, маркази Курдистони Ироқ хабар дода шуда буд.

Дар ҳамин ҳол артиши Исроил аз ҳамлаи густарда ба як маҷмааи низомӣ дар Теҳрон хабар дод, ки ба навиштаи пойгоҳи Axios дар он "тамоми сохторҳои қудратии Эрон" ҷойгир шуда буданд.

Ба гуфтаи мақомоти низомии Исроил, дар ин амалиёт марказҳои фармондеҳии ҳафт ниҳоди калидӣ, аз ҷумла қароргоҳи Сипоҳи посдорони инқилоби исломӣ ва нерӯҳои басиҷ аз байн бурда шудааст. Шумори кушташудаҳо маълум нест.

Амрико ва Исроил рӯзи 28-уми феврал ба Эрон ҳамла карданд. Дар посух Теҳрон ба чанд кишвари арабии ҳавзаи Халиҷи Форс, ки мизбони пойгоҳҳои низомии ИМА ҳастанд ва низ Исроил ҳамлаҳои мушакӣ ва паҳподӣ анҷом дод.

Қарор аст, ҳукми гумонбарони ҳамла ба толори "Крокус"-и Маскав рӯзи 12-уми март эълон шавад. Дар ин бора Даниэл Готе, вакили дифои ҷабрдидаҳо рӯзи дуюми март ба хабаргузории русии ТАСС иттилоъ додааст.

Ба гуфтаи ӯ, мурофиа дар Додгоҳи шаҳри Маскав хоҳад гузашт ва ҳукми гумонбарон дар ҳузури хабарнигорон ва мардум эълон мешавад.

Мақомоти Русия ҳанӯз дар ин бора расман хабар надодаанд.

Хабаргузориҳои русии РИА Новости ва ТАСС бо такя ба манбаъҳои худ навиштаанд, ки додситонӣ ба 15 гумонзад ҳабси абад талаб кардааст. Ба 4 нафари дигар аз 19 то 22 сол зиндон хоста шудааст.

Дар курсии айбдорӣ 19 нафар нишастаанд, ки аксарашон зодагони Тоҷикистон ҳастанд. Онҳо ба тарҳрезиву мусоидат ва анҷоми ҳамлаи террористӣ муттаҳам мешаванд.

Муҳокимаи гумонбарон аз моҳи августи 2025 дар Додгоҳи дуюми ҳавзаи ғарбии низомӣ дар Маскав ҷараён дорад. Баъзе аз расонаҳои Русия навиштанд, гумонбарон хоҳони сабук кардани ҷазо шудаанд.

Мурофиа паси дарҳои баста мегузарад ва маълум нест, то куҷо ҳуқуқи гумонбаршудагони ҳамла ба "Крокус" риоя мешавад.

Дар ҳамлаи террористӣ ба "Крокус" дар канори Маскав дар рӯзи 22-юми марти соли 2024-ум 149 нафар нафар кушта ва 609 кас маҷруҳ шуданд.

Нерӯҳои қудратии Русия ҳангоми боздошти гумонбарон даст ба азияту шиканҷаи бераҳмонаи онҳо заданд ва созмонҳои ҳомии ҳуқуқ ба мисли Human Rights Watch гуфтанд, ба эътирофи гумонбарон бовар кардан душвор аст.

Яксаду понздаҳ шаҳрванди Тоҷикистон дар як парвози чартерӣ аз Абузабӣ, пойтахти Имороти Муттаҳидаи Араб ба Тоҷикистон оварда шудаанд. Дар ин бора аз Вазорати корҳои хориҷӣ ба Радиои Озодӣ хабар доданд.

Ба иттилои манбаъ, ҳавопаймои ширкати "Сомон Эйр" 5-уми март ба Душанбе расид.

Тибқи ахбори расида, Имороти Муттаҳидаи Араб дар шакли маҳдуд ҳарими ҳавоии худро боз намуда, имкон дод, ки садҳо хориҷӣ аз баъзе фурудгоҳҳои ин кишвар ба ватанҳояшон баргарданд.

Як рӯз пеш Вазорати корҳои хориҷии Тоҷикистон эълон кард, ки ширкати ҳавопаймоии “Сомон Эйр” вазифадор шудааст, барои баргардонидани шаҳрвандони кишвар аз минтақаҳои ноором парвозҳои чартерӣ анҷом диҳад.

Ҳадаф, ба гуфтаи мақомот, овардани тоҷикистониҳое ҳаст, ки дар кишварҳои Ховари Миёна қарор доранд ва бо таваҷҷӯҳ ба вазъи пешомада мехоҳанд ба ватан баргарданд.

Вазорат таъкид кардааст, ки хоҳишмандони бозгашт бояд барои сабти ном ба намояндагӣ ва консулгариҳои Тоҷикистон дар ин кишварҳо муроҷиат кунанд.

Давоми рӯзҳои охир садҳо зоири тоҷик, ки дар Арабистони Саудӣ ба сар мебурданд ва парвозҳои онҳо ба таъхир афтода буд, тавассути ширкати "Сомон Эйр" аз масири Ҷидда-Анқара ва Ҷидда-Истанбул ба Тоҷикистон расиданд.

Аз ин пештар ширкати "Сомон Эйр" аз қатъи муваққатии парвозҳои мунтазам ба Теҳрон ва Дубай хабар дода буд.

Бо оғози ҳамлаҳои Амрико ва Исроил ба Эрон дар рӯзи 28-уми феврал ҳарими ҳавоии шуморе аз кишварҳои минтақа баста шуд ва даҳҳо ҳазор мусофиру сайёҳи хориҷӣ дар Ховари Миёна банд монданд.

Даҳҳо шаҳрвандони Тоҷикистон то имрӯз бо убури марз бархе аз ин кишварҳо, аз ҷумла Эронро тарк карданд.

Нерӯҳои Покистон ва Афғонистон рӯзи 3-юми март дар нуқтаҳои гуногуни марзи байни ду давлат бо ҳам дигарбора даргир шуданд. Намояндаи Созмони Милали Муттаҳид дар Афғонистон ҳушдор дод, ки то ҳол 42 сокини осоишта дар ин кишвар дар низои шашрӯза кушта шудаанд.

Пас аз ҳамлаҳои ҳавоии Покистон ба шаҳрҳои бузурги Афғонистон дар ҳафтаи гузашта, ду кишвар сахттарин даргириҳои худро дар солҳои охир оғоз кардаанд. Ин ҳолат нигарониҳоро дар мавриди як ҷанги тӯлонии дигар дар минтақа, ки бо ҳамлаҳои ИМА ва Исроил ба Эрон низ мувоҷеҳ аст, афзоиш додааст.

Исломобод ҳафтаи гузашта бо мушак ба мавзеъҳои низомии "Толибон" дар Афғонистон ҳамла кард. Иддаои Покистон ин аст, ки "Толибон" ба дастаҳое паноҳ додааст, ки аз хоки Афғонистон ба Покистон ҳамла мекунанд. Ҳукумати "Толибон" кумакро ба ин гуруҳҳо рад мекунад.

Атоуллоҳ Тарор, вазири иттилооти Покистон, рӯзи 3-юми март эълом кард, ки ҳамлаҳои ҳавоии мувафақиятомезе ба пойгоҳи ҳавоии Багром дар шимоли Афғонистон анҷом шудааст. Ин пойгоҳ дар 20 соли ҷанги Афғонистон ҳумчун маркази калидии фармондеҳии Амрико хидмат мекард.

Пулиси Афғонистон рӯзи якшанбе гуфт, ҳамлаи Багром бо истифода аз падофандҳои зиддиҳавоӣ гардонда шуд. Як манбаи баландпояи Покистон гуфтааст, ҳамлаҳои ҳавоӣ то замоне идома хоҳанд кард, ки Афғонистон гурӯҳҳои террористиро халъи силоҳ накунад.

Ин манбаъ гуфт, агар чунин чора андешида нашавад, Покистон метавонад роҳбарияти олии “Толибон”-ро ҳадаф қарор диҳад.

Вазорати дифои Афғонистон рӯзи сешанбе гуфт, ки нерӯҳои “Толибон” як посгоҳи низомии Покистонро дар минтақаи Қандаҳор тасарруф кардаанд. Вазорати иттилооти Покистон аз даргирӣ дар беш аз 20 макон хабар дод.

Манобеи амниятии Покистон гуфтаанд, онҳо як анбори силоҳ дар Ҷалолобод ва як пойгоҳи низомиро дар вилояти Нангарҳор хароб кардаанд. Ҳарду кишвар бидуни пешниҳоди далеле гуфтаанд, ба якдигар осеби бузург расонидаанд.

Радиои Озодӣ мустақилона наметавонад омори талафоти ду ҷонибро тасдиқ кунад.

Ҳайати кумаки Созмони Милали Муттаҳид дар Афғонистон гуфтааст, ки бар асоси омори ибтидоӣ аз 26-уми феврал то 2-юми март дар "тирандозии ғайримустақим дар даргириҳои фаромарзӣ" 42 сокини осоишта кушта ва 104 нафар захмӣ шудаанд.

Дар ду соли охир беш аз ҳазор кас дар тасодуф ё садамаҳои нақлиётӣ дар Тоҷикистон ҷон бохта, қариб се ҳазор каси дигар маҷруҳ шудаанд.

Ин оморро Маҳмадалӣ Ватанзода, вакили Маҷлиси намояндагон, дар матлабе дар рӯзномаи порлумонии “Садои мардум” нашр кард.

Ба навиштаи ӯ, 90 дарсади сокинон дар садамаҳое ҳалок ё захмӣ шудаанд, ки сабабаш риоя накардани суръати ҳаракат дар роҳ, баромадан ба самти муқобил ва риоя накардани қоидаҳои сабқат аст.

Моҳи феврали имсол порлумони Тоҷикистон ҷаримаро барои риоят накардани қоидаҳои ҳаракати роҳ зиёд кард.

Як сабаби сахттар шудани ҷазо, ба навиштаи Маҳмадалӣ Ватанзода, пешгирӣ аз садамаҳои зиёд дар роҳҳо аст.

Тибқи омори вакил, соли 2025 дар Тоҷикистон беш аз 899 ҳазор мавриди вайронкунии қоидаи ҳаракат дар роҳ сабт шудааст, ки дар муқоиса ба соле пеш 27 ҳазор ҳолат зиёд аст.

Кохи Сафед рӯзи 3 март чаҳор ҳадафи ҳамлаҳои ҳавоии доманадори Амрико ба Эронро, ки ҳар якҷоягӣ бо Исроил анҷом медиҳад ва ҳоло вориди панҷумин рӯзи худ шудааст, эълон кард.

Кохи Сафед гомҳои расидан ба ин ҳадафҳоро чунин гуфтааст: "Нобудии мушакҳои режими Эрон", "нобудсозии нерӯҳои баҳрии он", "итминон аз инки нерӯҳои мавриди ҳимояти Эрон дигар натавонанд ҷаҳонро бесубот кунанд" ва "итминон аз ин, ки Эрон ҳаргиз натавонад ба силоҳи ҳастаӣ даст ёбад".

Бо ин ҳол, таҳлилгарон ба суръат ишора карданд, ки "тағйири низом" дар миёни ҳадафҳои эъломшуда вуҷуд надорад.

Амрико ва Исроил рӯзи 28 феврал ба Эрон ҳамла карданд, ки бар асари он раҳбари олии ин кишвар Оятуллоҳ Хоманаӣ ва шуморе аз фармондеҳони баландпояи низомӣ кушта шуданд.

Бо вуруди рӯзи панҷум аз оғози ин ҳамла, даргириҳо байни ду тараф идома дорад.

Эрон дар вокуниш ба ҳамлаҳои Амрико ва Исроил, ба чандин кишвари арабии ҳавзаи Халиҷи Форс, ки мизбони пойгоҳҳои низомии ИМА ҳастанд ва низ Исроил, ҳамлаҳои густурда анҷом додааст.

Оҷонси назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсияи Тоҷикистон аз ирсоли парвандаи ду пулиси вилояти Хатлон ба додгоҳ хабар додааст.

Ин кормандони пулис ба қаллобӣ муттаҳам мешаванд, аммо назари худашон ба иттиҳом маълум нест.

Оҷонсии зидди фасод 3-юми март дар хабарномае навишт, Саидзода ва Раҳмонзода, ду корманди Раёсати корҳои дохилӣ дар вилояти Хатлон моҳи июни соли 2025 бо баҳонаи қатъ кардани парвандаи ҷиноятӣ, аз падари як гумонбар 30 ҳазор сомонӣ талаб карда, гирифтаанд.

Аммо ба гуфтаи мақомот, ин ду корманди пулис баъди гирифтани маблағ ба фоидаи падари он фарди боздоштшуда ягон кор накардаанд.

Назари ин ду корманди пулис ва наздиконашон ба иттиҳом маълум нест ва рӯшан нест, ки онҳо дар додгоҳ чӣ гуфтаанд.

Алайҳи ин ду корманди пулис бар асоси моддаи 237 қисми 3-и Кодекси ҷиноӣ ё қаллобӣ ба миқдори калон парванда боз шудааст.

Қонунгузорӣ барои ин иттиҳом то 113 ҳазор сомонӣ ҷарима ва ё то 8 сол зиндонро пешбинӣ кардааст.

Ин бори аввал нест, ки кормандони пулис дар Тоҷикистон барои қаллобӣ ё гирифтани пора дастгир мешаванд.

Ширкати ҳавопаймоии "Сомон Эйр"-и Тоҷикистон эълон кард, ки парвозҳо аз Душанбе ба шаҳри Теҳронро то охири моҳи март қатъ кардааст. Ҳамин тавр парвозҳои ширкат дар масири Душанбе-Дубай низ то 6-уми март боздошта шудаанд.

Ширкати "Сомон Эйр" 3-юми март дар хабарномае навишт, "ба сабаби ҷорӣ шудани маҳдудият дар истифодаи ҳаримӣ ҳавоӣ", парвозҳо аз Душанбе ба Теҳрон ва Дубай муваққатан манъ карда мешавад. Ба мусофироне, ки ба ин самтҳо билет харидаанд тавсия дода шудааст, ки ба ширкат муроҷиат кунанд.

Дар пайи ҳамлаи Амрико ва Исроил ҳарими ҳавоии Эрон пурра баста шудааст. Инчунин бо сабаби ҳамлаҳои ҳавоии Эрон ба пойгоҳҳои Амрико дар кишварҳои арабии ҳавзаи Халиҷи Форс, баъзе фурудгоҳҳои калон, аз ҷумла фурудгоҳи Дубай, муваққатан баста шуданд.

Дар ҷадвали Фурудгоҳи Душанбе дида мешавад, ки аз 1-уми март ба ин сӯ парвоз ба Дубай, Кувайт ва баъзе аз кишварҳои Ховари Миёна бекор шудааст.

Вазорати корҳои хориҷии Тоҷикистон рӯзи дуюми март ба шаҳрвандон тавсия дод, ки бо таваҷҷуҳ ба вазъи ҳозира аз сафар ба кишварҳои Ховари Миёна худдорӣ кунанд.

Раисҷумҳури Амрико гуфт, барои музокира бо Эрон “бисёр дер шудааст”.

Доналд Трамп рӯзи 3-юми март дар паёме дар шабакаҳои иҷтимоӣ навишт, “падофанди ҳавоӣ, нерӯҳои ҳавоӣ, баҳрӣ ва раҳбарияшон аз байн рафтааст. Ҳоло мехоҳанд, гуфтугӯ кунанд. Ман гуфтам: “Дер шуд!”

Президенти Амрико рӯшан нагуфт, ки мақомоти эронӣ кай омодагии худро барои музокира баён кардаанд.

Пештар Алии Лориҷонӣ, раиси Шӯрои амнияти миллии Эрон, гуфта буд, бо Амрико музокира намекунанд. Сафири Эрон дар Созмони Милал дар Женева низ ба ҳар гуна музокирот ва самарбахшии он дар вазъияти кунунӣ шубҳа кард.

Дар ҳоле ки кӯшишҳои дипломатӣ ба бунбаст дучор шудааст, дар кишварҳои Ховари Миёна бонги хатар садо медиҳад.

Дар Теҳрон ва Бейрут садои таркишҳо шунида шуданд.

Ҳамзамон, паҳподҳои эронӣ ба бинои сафорати Амрико дар Арабистони Саудӣ зарба заданд. Сафорат эълон кард, ки муваққатан баста мешавад. Як рӯз пеш сафорати Амрико дар Кувайт низ чунин тасмим гирифт.

Вазорати дифои Арабистони Саудӣ гуфт, ду паҳпод ба бинои сафорати Амрико дар Риёз бархӯрда, боис ба “сӯхтори кӯтоҳ” ва “зиёни ночизи моддӣ” шуд. Ба гуфтаи вазорат, ҳангоми ҳамла бино холӣ буд ва касе осеб надид.

Эрон дар посух ба ҳамлаҳои Амрико ва Исроил, ки аз 28-уми феврал идома доранд, ба кишварҳои мизбони низомиёни Амрико мушаку паҳпод сар медиҳад.

Гузоришҳо аз дохили Эрон баёнгари онанд, ки рӯзи 3-юми март ҳавопаймоҳои ҷангии Амрико ва Исроил чанд маркази низомӣ, амниятӣ ва пулисро дар шаҳрҳои гуногуни ин кишвар ҳадаф қарор додаанд.

Қароргоҳи иттилоотии Сипоҳи посдорони инқилоби исломӣ, Додгоҳи инқилоб ва умумии Урмия, пойгоҳи “Ваҳдат”-и Сипоҳ дар шаҳри Пова ва пойгоҳи мушакии Наҷафобод дар шимоли вилояти Исфаҳон аз ҷумлаи ин маконҳо номбар мешаванд.

Дар ҳамин ҳол, Исроил эълон кард, ки бар асари ҳамлаҳои мушакии Эрон ба қисмати марказии ин кишвар дастикам ҳафт нафар захмӣ шудаанд.

Коршиносоне, ки Радиои Аврупои Озод/Радиои Озодӣ бо онҳо ҳамсуҳбат шуд, мегӯянд, Теҳрон талош дорад, миқёси даргириро густариш дода, Вашингтонро ба оташбас водор кунад.

Доналд Трамп пештар гуфта буд, амалиёт дар Эрон метавонад чанд ҳафта идома кунад. Вай дар паёме рӯзи 3-юми март таъкид кард, ки захираи муҳиммоти ҷангии Амрико “ҳеч гоҳ ин қадар зиёд ва беҳтар набудааст”.

Бо оғози ҳамлаҳои Амрико ва Исроил ба Эрон дар рӯзи 28-уми феврал ҳарими ҳавоии шуморе аз кишварҳои минтақа баста шуд ва даҳҳо ҳазор мусофиру сайёҳи хориҷӣ дар Ховари Миёна банд монданд.

Хабарнигори “Рейтерс” дар гузаргоҳи Астара дар марзи миёни Озарбойҷону Эрон бо шуморе аз мусофирони тоҷикистонӣ, ки баъд аз шурӯи амалиёти ИМА ва Исроил аз Эрон берун шуданд, ҳамсуҳбат шуд. Аксари онҳо гуфтаанд, ки табиб ҳастанд ва барои омӯзишу роҳнамоии беморон ба Эрон рафта буданд.

"Дар онҷо ҷанг аст. Бархӯрдҳо ҷараён доранд. Аз ин рӯ, мо баргаштем. Мо ҳамроҳи як бемор ҳастем. Ӯ саратони шуш дорад. Ҳоло бемор аз гумрук мегузарад. Бемор аз хешу табори ман нест. Ӯ дар бемористоне буд, ки ман ҳам онҷо будам. Ман табиб-ҷарроҳ ҳастам," – гуфтааст пизишк аз Тоҷикистон Аваз Назаров.

Ҳамсуҳбати дигари хабарнигори "Рейтерс" низ табиб аз Тоҷикистон аст. Ӯ гуфтааст, "мо аз сабаби ҷанг дар Теҳрону дигар гӯшаҳои Эрон марзро убур кардем. Мо як гурӯҳ табибон дар онҷо таълим мегирифтем."

Сафири Тоҷикистон дар Эрон шумораи расмии тоҷикистониҳоро дар ин кишвар 300 нафар ҳисоб кард. Ӯ рӯзи дуюми март хабар дод, ки беш аз 200 нафари онҳо барои бозгашт ба ватан дархости кумак карда, то кунун беш аз шаст кас марзро гузаштаанд.

Тибқи ахбори расида, Имороти Муттаҳидаи Араб рӯзи душанбе дар шакли маҳдуд ҳарими ҳавоиро боз намуда, имкон дод, ки садҳо хориҷӣ аз фурудгоҳи Дубай ва дигар имороти ин кишвар ба ватанҳояшон баргарданд.

Пайвандони Фазлиддин Расулови 58-сола аз Тоҷикистон мегӯянд, ӯ як сол пеш бо ваъдаи нафақа ё ҳаққи бознишастагии баланд аз Русия ба ҷанги Украина бурда шуд, вале камаш ҳашт моҳ боз бедарак аст.

Мақомоти Русия ба хонаводааш гуфтаанд, ки ӯро ҳамчун сарбози “бенишоншуда” ҷустуҷӯ доранд.

Вай пештар дар хадамоти боррасонии ширкати “Вайлдберис” дар Маскав кор мекардааст. Шаҳрвандии Тоҷикистону Русияро дорад.

Суннатулло Расулов, писари Фазлиддин Расулов, 3-юми март дар суҳбат бо Радиои Озодӣ гуфт, падарашро моҳи марти соли гузашта аз Маскав ба Қазон ва аз онҷо бо ваъдаи нафақаи хуб барои се моҳ ба Мариупол (Украина) бурдаанд, то дар сохтмон кор кунад.

"Ба падарам гуфтанд, ки дар Мариупол ҳамчун ронанда кор хоҳад кард ва ягон гап дар бораи ширкат дар ҷанг набуд," -- афзуд ӯ.

Наздиконаш гуфтанд, чанд моҳ ӯ дар Мариупол, шаҳри ишғолшудаи Украина аз ҷониби Русия буд ва бо онҳо тамос дошт, вале моҳи августи соли гузашта ӯро ба минтақаи Донбас бурданд ва бо ҳамин бедарак шуд.

Омори дақиқи ҳузури тоҷикон дар ҷанги Украина маълум нест. Дар чаҳор соли ҷанг хабари кушта ва нопадид шудани даҳҳо шаҳрванд ва зодаи Тоҷикистон расонаӣ шудааст.

Тарҳи давлатии Украина бо номи “Зистан мехоҳам” номи беш аз се ҳазор зодаи Тоҷикистонро нашр кардааст, ки аз ҷониби Русия муқобили ин кишвар ҷангида кушта ё нопадид шудаанд.

Маҷлиси намояндагони Тоҷикистон созишномаи қарзиро бо Фонд ё Бунёди Абузабӣ тасвиб кардааст. Қарор аст, Тоҷикистон барои идомаи сохтмони нерӯгоҳи "Роғун" аз ин фонд 100 миллион доллар қарз гирад.

Файзиддин Қаҳҳорзода, вазири молияи Тоҷикистон, 25-уми феврал дар назди вакилон гуфт, 100 миллион доллар ба муҳлати 17 сол ва бо 2,5 дарсад баҳра ё фоизи солона гирифта мешавад.

Мақомоти Тоҷикистон талош доранд, ки барои бунёди нерӯгоҳи "Роғун" аз ниҳодҳои молии байнулмилалӣ сармоя ҷалб кунанд.

Бонки Ҷаҳонӣ соли 2024 барои сохтмони "Роғун" 350 миллион доллар грант ё қарзи бебозгашт ҷудо кард.

Ба иттилои Вазорати молия, Тоҷикистон барои идомаи сохтмони "Роғун" ҳамчунин аз Бонки осиёии сармоягузорӣ ва зерсохторӣ 270 миллион доллар қарз гирифтааст.

Нерӯгоҳи барқи обии "Роғун" бояд то соли соли 2032 мавриди баҳбардории комил қарор гирад ва Тоҷикистонро бо нерӯи барқи кофӣ таъмин кунад, ки ҳоло мардумаш ҳамасола аз норасоии нерӯи барқ азоб мекашанд.

Марко Рубио, вазири корҳои хориҷии Амрико, пас аз онки расонаҳои давлатии Эрон аз кушта шудани беш аз 160 нафар дар ҳамла ба як мактаби ибтидоии духтарона дар шаҳри Миноб дар вилояти Ҳурмузгон хабар доданд, гуфт, ИМА "қасдан мактабро ҳадаф қарор намедиҳад".

Ин ҳамла, ки ба рӯзи аввали амалиёти муштараки Амрико ва Исроил алайҳи Эрон нисбат дода шуд, маргбортарин ҳодисаи гузоришшуда дар ин даргириҳо гуфта мешавад. ЮНЕСКО, Бунёди кӯдакони Созмони Милал ва Малола Юсуфзай, барандаи Ҷоизаи сулҳи Нобел, ин ҳамларо маҳкум кардаанд.

Марко Рубио гуфт, дар сурати дурустии гузоришҳо, Вазорати ҷанги Амрико мавзуъро баррасӣ хоҳад кард ва Фармондеҳии марказии Амрико низ эълон кардааст, ки дар ҳоли баррасии гузоришҳои вобаста ба "осеб ба ғайринизомиён" аст.

Ба навиштаи хабаргузории "Рейтерс", Роземари де Карло, намояндаи вижаи Созмони Милал дар умури эҷоди сулҳ низ ин гузоришро "бисёр фоҷиавӣ" хонд, аммо гуфт, ҷузъиёти мустақиле дар даст нест.

Сафири Исроил дар Созмони Милал ҳам эълон кард, гузоришҳои гуногунро дар бораи омили ҳамла дидааст, аз ҷумла иддао кард, ки Сипоҳи посдорон дар ин ҳодиса нақш доштааст.

Хабаргузории "Рейтерс" таъкид кардааст, ки натавонист ин гузоришҳоро ба таври мустақил тасдиқ кунад.

"Ҳизбуллоҳ"-и Лубнон, ки мавриди ҳимояти Эрон мебошад, дар вокуниш ба кушта шудани Оятуллоҳ Хоманаӣ, раҳбари олии Эрон дар ҳамлаҳои Исроил ва Амрико, эълон кард, ки ба Исроил ҳамла кардааст.

Шохаи низомии "Ҳизбуллоҳ"-ро ИМА ва Иттиҳоди Аврупо террористӣ медонанд. Ин гурӯҳ дар порлумони Лубнон намояндагони худро дорад.

Артиши Исроил субҳи 2 март аз партоби чанд мушак аз Лубнон ба тарафи Исроил хабар дод. Партоби ин мушакҳо боиси ба садо даромадани бонги хатар дар бахшҳои гуногуни шимоли Исроил шуд.

Артиши Исроил бо нашри баёнияи дигар аз раҳгирии як партоб хабар дод ва гуфт, ки дигар партобҳо дар фазои боз ва бехатар суқут кардаанд.

Гурӯҳи "Ҳизбуллоҳ" чанд соат баъд, партоби мушак ва паҳбод ба тарафи Исроилро тасдиқ кард ва онро вокуниш ба кушта шудани Алӣ Хоманаӣ донист.

Ин гурӯҳ пештар ҳушдор дода буд, ки ҳадаф қарор додани Алии Хоманаӣ, раҳбари пешини Ҷумҳурии исломии Эронро хатти сурхи худ медонад ва дар сурати осеб дидани ӯ, мумкин аст вориди даргириҳо шавад.

Исроил ва Лубнон беш аз як сол пеш бо миёнаравии Амрико ба тавофуқи оташбас даст ёфтанд, ки ҷанги сездаҳмоҳаи Исроил ва ниманизомиёни гурӯҳи "Ҳизбуллоҳ"-ро поён дод.

Аз он замон то кунун ду тараф борҳо якдигарро ба нақзи оташбас муттаҳам кардаанд.

Пас аз ҳамлаҳои Амрико ва Исроил ба Эрон, арзиши нафт 10 дарсад бештар шудааст. Рӯзи якшнабе нархи ҳар бушка нафти хом ба ҳудуди 80 доллар расид. Амрико ва Исроил субҳи 28-уми феврал ба Эрон ҳамла карданд.

Ба гузориши хабаргузории "Рейтерс", коршиносон тахмин мезананд, ки бинобар ҷанги ҷорӣ дар Ховари Миёна, қимати ҳар бушка нафти хом мумкин аст ба 100 доллар бирасад.

Ҳамлаҳои низомӣ ва баста шудани гулӯгоҳи Ҳурмуз сабаби асосии афзоиши қимати нафт гуфта мешавад. Беш аз 20 дарсад аз нафти ҷаҳон аз тариқи гулӯгоҳи Ҳурмуз кашонда мешавад.

Чанд манбаъ гуфтаанд, ки киштиҳои нафткаш пас аз ҳушдори Теҳрон ба киштиҳо барои пешгирӣ аз убур аз гулӯгоҳи Ҳурмуз, фаъолияти худро дар ин масир боздоштаанд.