Пайвандҳои дастрасӣ

Блогистон

Душанбе 27 Феврал 2017

Тақвим

Яке аз раҳбарони бонуфузи сиёсии Тоҷикистон, ки марҳилаи муваффақи кор ба солҳои ҷанги шаҳрвандӣ ва баъди он рост омад, аз як симати калидие, ки қариб ду даҳсола ишғол мекард, озод карда шуд.

Яке аз раҳбарони бонуфузи сиёсии Тоҷикистон, ки марҳилаи муваффақи кор ба солҳои ҷанги шаҳрвандӣ ва баъди он рост омад, аз як симати калидие, ки қариб ду даҳсола ишғол мекард, озод карда шуд. Маҳмадсаид Убайдуллоев мумкин аст берун аз Тоҷикистон чеҳраи ошное набошад, аммо мусалламан тӯли 25 соли истиқлолияти ин кишвар барои мардум як шахсияти шинохташуда буд. Убайдуллоев бахше аз таърихи Тоҷикистон мебошад.

Рӯзи 12 январ Рустами Эмомалӣ, писари 29-солаи раисҷумҳури Тоҷикистон шаҳрдори Душанбе таъйин шуд. Ӯ дар ин мақом Маҳмадсаид Убайдуллоевро, ки аз соли 1996 ба ин сӯ шаҳрдори Душанбе буд, иваз кард.

Замоне Убайдуллоев аз сӯи бисёре ба ҳайси яке аз қудратмандтарин шахсиятҳо дар Тоҷикистон маҳсуб мешуд. Шояд яке аз қудратмандарин барои як муддат. Гоҳе ӯро ҳамчун рақиби Эмомалӣ Раҳмон, раисҷумҳури Тоҷикистон медонистанд.

Убайдуллоев ҳам монанди Эмомалӣ Раҳмон аз клани Кӯлоб намояндагӣ мекунад. Охири соли 1991, замоне, ки Тоҷикистон ба истиқлол расид, Убайдуллоев ҷонишини раиси кумитаи иҷроияи минтақаи Кӯлоб буд. Убайдуллоев баъди ин босуръат аз рӯи пилаҳои мансабҳои давлатӣ боло рафт. Ӯ соли 1992 ба вазифаи муовини раиси кобинаи вазирон таъин шуд ва дар ин мақом вазорати энержиро сарпарастӣ мекард.

Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон низ ҳамон сол шурӯъ шуд ва дар охири соли 1992 Раҳмон, як нафари то он вақт ноошно раиси парлумон таъйин шуд. Набуди дафтари раёсатҷумҳурӣ он замон ӯро раҳбари ҳукумат сохт.

Раҳмон соли 1994 ба мақоми президентӣ интихоб ва Убайдуллоев муовини аввали нахуствазир таъйин шуд. Убайдуллоев аз соли 1994 то 1997 дар ҳайати ҳукумати Тоҷикистон дар музокирот бо Иттиҳодияи мухолифини тоҷик, барои расидан ба сулҳ иштирок мекард.

Рӯйдоди аҷиб

Раҳмон замони ҷанги дохилӣ бо кӯмаки Русия – ҳомии аслии ҳукумати Тоҷикистон пуштибонӣ мешуд ва аз сӯи дигар Эрону Ӯзбакистон ҳам ба ӯ кӯмак мекарданд. Дар солҳои бисёр ҳассосу аз назари амниятӣ шиканандаи Тоҷикистон Убайдуллоев раҳбарии шаҳри Душанберо ба ӯҳда гирифт.

Маҳмуд Худойбердиев

Маҳмуд Худойбердиев

Моҳи феврали соли 1996 дар пайи як рухдоди аҷиби ҷанги дохилӣ, фармондеҳи яке аз воҳидҳои омӯзишдидаи вазорати дифоъ бо силоҳу размандаҳояш вориди шаҳри Душанбе ва хостори табаддулот дар ҳукумат шуд. Полковник Маҳмуд Худобердиев ба амнияти Душанбе таҳдид кард ва дар паи ин Раҳмон баъзе аз мансабдоронро барканор кард. Убайдуллоев дар миёни онҳо буд. (Дигарон нахуствазир, Ҷамшед Каримов, раҳбари дастгоҳи президент Изатулло Ҳаёев ва Абдуҷалил Салимов, раиси вилояти Кӯлоб)

Вале дере нагузашта президент Раҳмон ба Убайдуллоев мақоми раиси шаҳри Душанберо дод, ки дар ин мақом то 12 январи соли 2017 кор кард.

Шартномаи истиқрори сулҳ 27 июни соли 1997 ба имзо расид ва ба ихтилофҳои сиёсии ҳукумату Иттиҳодияи неруҳои мухолифин поён дод, вале ба хушунат нуқта нагузошт. Тоҷикистон пас аз поёни расмии ҷанг барои чандин сол як ҷойи хатарнок боқӣ монд.

16 феврали соли 2000 мошине, ки Убайдуллоев савори он буд, бомбгузорӣ шуд. Ӯ ҷон ба саломат бурд, аммо Шамсулло Ҷобиров, муовини вазири амният ҷон бохт.

Ду моҳ баъд аз ин 17 апрели соли 2000 Маҷлиси Миллӣ, палатаи болоии порлумони Тоҷикистон аввалин ҷаласаи худро баргузор кард ва Убайдуллоев раиси он шуд. Мансаби дуввуми баландтарин дар Тоҷикистон, ки то ҳанӯз зери раҳбарии Убайдуллоев мебошад ва ӯро ба шахси дуюм дар ҳукумат табдил медиҳад.

Мероси омехта

Убайдуллоев ҳамчун як шахси сахтгир шинохта шудааст. Эҳтимолан мероси ӯ ба ҳайси шаҳрдори Душанбе барои сокинони пойтахти Тоҷикистон якранг нахоҳад буд.

Убайдуллоев барои навсозии шаҳр талошҳои зиёд ба харҷ дод. Шӯравӣ Душанберо ба як маркази минтақавӣ ва баъдан пойтахти ҷумҳурӣ табдил дод, ҳарчанд аз соли 1929 то 1961 номаш Сталинобод буд. Роҳандозии Генплан ё тарҳи симои нави шаҳри Душанбе дар давоми тахминан 10 соли охир шояд дар зеҳни бисёриҳо ҳамчун мероси аслии Убайдуллоев нақш мебандад ва ин тарҳ ҳам дар баробари тарафдор, мухолифу мунаққиди зиёд ҳам дорад. Яке аз танқидҳои солҳои охир ба тахриби сохтмонҳои таърихии солҳои 1930-40-и ташаккулёбии пойтахти Тоҷикистон марбут аст. Алорағми интиқоду даъватҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ барои худдорӣ аз тахриби онҳо, барнома аз рӯи амри шаҳрдори вақт иҷро шуд.

Соли 2016 Убайдуллоев бо як амри президент Путин бо ордени "Дружба"-и Русия қадрдонӣ шуд

Соли 2016 Убайдуллоев бо як амри президент Путин бо ордени "Дружба"-и Русия қадрдонӣ шуд

Убайдуллоев талош кард Душанберо ба як пойтахт ё шаҳри воқеӣ табдил диҳад: нигоҳдории ҳайвоноти хонагиро дар шаҳр манъ карду, бо пӯшиши ҳиҷоб ва дигар либосҳои ба назари ӯ бегонаи мусулмонӣ мухолифат кард. Ғайр аз ин, ӯ дар Душанбе алайҳи мусиқиҳои “баланд”-и ғарбӣ корзореро рӯи даст гирифт ва мусиқии рэпро “мухолифи арзишҳои миллӣ ва ҷаҳонӣ донист”.

Убайдуллоев ба истиснои Эмомалӣ Раҳмон охирин шахс дар мансаби баланди давлатӣ аз даврони ҷанги шаҳрвандӣ буд. Ӯ 1 феврали имсоли 65 сола мешавад ва синнаш барои ба нафақа рафтан мувофиқ аст.

Аммо, вақте ки телевизиони давлатӣ навори расман шаҳрдори Душанбе таъйин шудани Рустами Эмомалиро намоиш дод, чеҳраи Убайдуллоев эҳсоси ӯро нишон медод.

Убайдуллоев аз собиқадорони сиёсати Тоҷикистон аст ва рафтани ӯ аз мақоми шаҳрдор ҳанӯз ба маънои тарки пурра кардани саҳнаи сиёсиву ҷамъиятӣ нест. Дар оянда исми ӯ ҳатман шунида хоҳад шуд.

Брюс Паннир, Шореҳи масоили Осиёи Марказӣ дар

Радиои Озодӣ

Брюс Паннир

Брюс Паннир

Тоҷикистон аз ҷумлаи кишварҳоест, ки ҳар хабари мусбаташ ҳам ба думбол паёми хос дорад​. Президент Раҳмон паём дод, ки соли 2017-ро "Соли ҷавонон" эълон мекунад. Онро ҷиддӣ нагирифтанд. Ҳадс зада шуд, ки мисли солҳои дигар, ки чанд соли ахир дар Тоҷикистон ҳатман ягон унвон доранду иқдоми ҷиддие барои масоили мавҷуда сурат намегирад, соли ҷавонон ҳам "барои зебаш" хоҳад буд.

Тоҷикистон аз ҷумлаи кишварҳоест, ки ҳар хабари мусбаташ ҳам ба думбол паёми хос дорад​. Президент Раҳмон паём дод, ки соли 2017-ро "Соли ҷавонон" эълон мекунад. Онро ҷиддӣ нагирифтанд. Ҳадс зада шуд, ки мисли солҳои дигар, ки чанд соли ахир дар Тоҷикистон ҳатман ягон унвон доранду иқдоми ҷиддие барои масоили мавҷуда сурат намегирад, соли ҷавонон ҳам "барои зебаш" хоҳад буд.

Хабари коҳиш ёфтани лимити барқ ва ахбори тасдиқнашуда, ки гӯё аз 14 январ лимитро ба пуррагӣ барҳам мезананд низ, ҳоло маьлум мешавад, ки бесабаб набудааст. Шояд ба хотири зеҳниятсозӣ бошад. Аммо ин савол барои доираҳои таҳлилӣ ва коршиносӣ бояд бисёр ҷиддӣ гирифта шавад, ки оё дар ҳақиқат Тоҷикистон ба худкифогии энергетикӣ наздик шудааст, ё танҳо "замона тақозо дорад"? Ин масъала барои ҳукумати Душанбе аз қабили масоили стратегӣ мебошад.

Раҷаби Мирзо

Раҷаби Мирзо

Пас аз референдуми моҳи майи соли гузашта барои ҳукумат ду масъалаи ҷиддии ҳалношуда боқӣ монд. Яке - ба хостаҳояш наздик кардани интиқоли қудрат ва дигарӣ - аз мансаб барканор кардани шаҳрдори Душанбе Маҳмадсаид Убайдуллоев. Барои стратегия, ё хостаи аввал, яқинан ягон монеаи ҳуқуқӣ боқӣ намондааст. Ба ҳар сурат, барои президент Раҳмон дигар масьалаи аз қудрат рафтан мушкили ҳуқуқӣ надорад. Раҳматилло Зойиров, раҳбари ягона нерӯи сиёсии ба маъно мухолиф вале камтаъсир дар ҷомеа, маъракаҳои Раҳмонро дигар "интихоботи номашрӯъ" номида наметавонад. Акнун Қонуни асосӣ ин иҷозатро додааст, ки Пешвои миллат ба таври номаҳдуд номзад ба президентӣ шавад ё ҳади ақал, духтараш Озода Раҳмон, ё писараш Рустами Эмомалиро, ки акнун синну солаш барои номзадӣ мувофиқат мекунад, ба курсии президентӣ шинонад ва "ҳарфи ахирро" худаш гӯяд. Манзур, ҳукуматро амалан зери назорат гирад... Аммо чаро масъалаи Убайдуллоев дар миён афтод?

Нафари ҳоло ҳам расман дуввуми Тоҷикистон, ба эҳтимоли қавӣ 12 сол пеш - баьди интихоботи парлумонии соли 2005 ва ба курсиҳои таъсиргузор нишастани "бархе ҷавонони ояндадор"-ро шояд дарк намуд, ки яъне "замони ӯ гузаштааст". Аз ҳамин хотир, ба иҷрои тақрибан ягон масъалаи муҳим, ки марказҳои қабули қарор қабул мекард, дахолат намекард. Амбитсияҳоеро, ки агар то ин замон дошт, акнун ба масоили дигари ҷиддитар иваз намуд. Ошкоро изҳор ҳам намуд, ки қавл додааст ва "то замоне, ки президент Раҳмон дар қудрати сиёсӣ монданист, бо ӯ рақобат намекунад". Агар ба ин қавли инсонӣ итминон нашуд, пас мавзӯь ба ҷои дигар бармехӯрад. Ҳади ақалл ба се нукта. Якум, гароишҳои

сиёсиаш, ки ба назари таҳлилгарон бештар майлони кремлгароӣ дорад. Зимнан, моҳи августи соли 2016 президенти Русия Путин барои саҳмаш дар тақвияти дӯстиву ҳамкориҳои миёни ду кишвар ба Убайдуллоев ордени "Дӯстӣ" тақдим кард (барои "сиёсати дарҳои боз"-и ҳукумат, агар ин меьёр ҳоло зарур аст, мансаби тақрибан шартиву иҷтимоии Убайдуллоев дар Маҷлиси Миллӣ кифоя аст). Дуюм, дар ҳукумат ба таври истисноӣ "дигар" аст ва баьзан иқдомоти мустақилонае анҷом медиҳад (Бигзор тасмимҳо барои робита бо ҷомеаи шаҳрвандӣ барои зери назорат гирифтани ин гурӯҳи одамон, ё ҳамчун институти муҳими давлатӣ қабул карданашон самимона бошад, аммо марказгароиро, ки ин гуна ҳолатро ҳанӯз напазируфтааст, зери суол набарад). Сеюм ва аз ҳама асосӣ - танҳо аз Убайдуллоев ба сифати шахсе ном мебурданд, ки аз мақомдорони раддаи аввал пеш аз соли 1992 мақому мартаба дошт ва аз ин рӯ, бахшҳои муҳимтарини ҳукуматро дар солҳои аввал роҳбарӣ мекард. Ин гуна хулоса, хоса дар муҳите, ки ҳама чиро ба номи як нафар сабт мекунанд, наметавонист бидуни баррасӣ ва вокуниш монад. Бештар аз ин, дар дохили ҳукумат хуб медонистанд, ки ба фарқ аз дигар шахсиятҳо гӯё барканор кардани Убайдуллоев осон нест. Ин нукта барои бархе доираҳо шояд бисёр нофорам менамуд... Акнун ҳич масъала намонд.

Барои Рустами Эмомалӣ, ки акнун дар курсии ёри вафодори падараш мешинад, шояд мушкилие зимни роҳбарӣ дар пойтахт пеш наояд. Ҳарчанд дар байни онҳое, ки ба ҳайси муовин барояш оварданд, шахсиятҳои огоҳ аз муҳити шаҳрсозӣ нест, аммо худи Рустам бо ин ки писари Пешвои миллат аст, акнун дар муҳити мо "вазни бештар аз як сохторро дорад". Тавонмандиҳои бештарашро ё надидем, ё гуруҳи таблиғиаш муаррифӣ карда натавонистанд.

Рустами Эмомалӣ, ки қаблан унвони генералиро дошт, дар ҷаласаи аввали шаҳрдорӣ хоксорона худро "сарбоз" номида, гуфт падари пешвояш ҳар тасмимеро нисбаташ гирад, омодааст, паи иҷро бошад. Аммо мавзӯи "ҳар тасмиме" нисбати писари калонии президент дар фазосозии вақтҳои ахир бисёр калидӣ ба назар мерасад. Ҳоло мисле, ки имиҷсозӣ барои ӯ аз рӯи принсипи "хуб мегӯед ё бад, дар бораи ӯ гӯед", сурат мегирад. Агар принсип ҳамин бошад, ҳатто интиқод ҳам дар сафҳаҳои матбуот ё шабакаҳои иҷтимоӣ коромад хоҳад буд.

Вале саволи асосӣ ҳоло дигар аст: оё Рустами Эмомалӣ дар курсии шаҳрдорӣ чӣ қадар хоҳад нишаст? Чун як принсипи дигари имиҷсозӣ аз ӯ зуд-зуд иваз кардани мансабҳо ва ҳамин тавр дар даҳони мардум паҳн кардани номи ӯ ба назар мерасад. Ҳоло дигар муҳим нест ӯро кай ва ба куҷо интиқол медиҳанд. Он тарафаш, тавре мегӯянд, "кори техникӣ". Убайдуллоев бе ягон мухолифат ва ҳатто бо орден аз мақом барканор гардид ва ба ҷояш ҷавони ояндадор омад. Баъди ӯ ҳар каси дигар, масалан вазири собиқи тандурустӣ, ки ба мансаби пасттари раиси ноҳияи Сино омад, метавонад ҷойгузин бошад, ё хеши дигари президент Раҳмон - шаҳрдори Қӯрғонтеппа. Дигар муҳим нест. Ях об шуд...

Коршинос Раҷаби Мирзо, махсус барои Радиои Озодӣ

Ёфтҳои бештар

XS
SM
MD
LG