Пайвандҳои дастрасӣ

Хабари нав

Блогистон

Зеварбону Рауфӣ, рӯзноманигори ҷавон

Ҷолиб аст, ки аз блогҳое нашр мекунем, навиштаҳои ин рӯзноманигори ҷавон баҳси бештареро ба миён меоранд. Ба андозае ки тарафи ӯ таҳдидҳо низ садо медиҳанд. Рушан нест, таҳдидгарон аз гуфта шудани назари як бонуи ҷавон чӣ ҳарос ё аз бастани даҳони ӯ чӣ манфиат дошта бошанд.

"Блогистон" бар ин аст, ки бигзор баҳс идома кунад. Чун дар ниҳояти кор, ҳар кас аз н баҳсҳо чизе барои худ пайдо мекунад. Инак, навиштае дигар аз муаллифи "Ман ифротиям?!" ва "Аз ҳукумат чӣ мехоҳам?!", аз...

Зеварбону Рауфӣ

Чашмдорӣ ё Зодагони санг набояд шишагӣ бошанд

Вақте бардоштҳоямро аз мушоҳидаҳои худ менавиштам, тасаввур ҳам намекардам, ки ба ин қадар вокуниш рӯ ба рӯ хоҳад шуд. Дар ягон дини ҷаҳон суол мамнӯъ нест ва ман ҳам он чӣ дар дилам ҷамъ шуда, бо дӯстон дар миён мегузорам, то бубинам, ки айб дар тарзи фикри ман аст ё одамҳои дигаре ҳам ҳастанд, ки бо ман ҳамфикранд, аммо аз сари носозгории рӯзгор сукут кардаанд. Ростӣ, ҳанӯз ба хулосае наомадаам. Чун хелеҳо мегӯянд, ки воқеан вазъ чунин аст, вале ба гуфти шоир чӣ илоҷ “шод бояд зистан, ношод бояд зистан”, инчунин иддае ҳастанд, ки комилан мухолифанд. Онҳо аз субот мегӯянд, аз озодияшон ва аз ин, ки сад дар сад бо ҷои кор таъминанд, дар биҳишт зиндагӣ мекунанд ва умуман ҳеч мушкиле надоранд. Баъзе инсонҳои шариф низ дилсӯзона мегӯянд, шояд аз роҳат мегардӣ? Ё ҳушдорам медиҳанд: роҳе, ки меравӣ ба бунбаст мебарад! Мегӯянд сиёсат касиф асту ҳастанд одамҳое, ки бешак, талош мекунанд ба ҳар роҳе маро бишкананду осебе ба ман расонанд.

Ба ҳамаи шумо, азизон, гуфтаниям: навиштаҳои ҳар якатон бароям арзишманд аст. Ҳамаатон ба наҳваи худ ҳақ ҳастед. Бузургтарҳое, ки аз “шикастанҳо” гуфтед, бешак огоҳтар аз ман мебошед. Воқеан шикастани одамҳо кори душворе нест, аммо оё мешавад боре аз худамон бипурсем: то ба кай қарор аст моро “бишкананд”? То ба кай иҷоза медиҳем таҳдидҳо, туҳматҳо моро хурд кунанд? Мо дар дили сангҳо бузург шудаем, пас, чаро аз мо одамони шишагӣ сохтаанд? Чаро бояд бишканему фарши пеши пои дигарон бошем? Наход мо ҳақ надошта бошем озодона фикрамонро бигӯем? Бидуни бим доштан аз он, ки имрӯз ё пагоҳ дари хонаамонро мекӯбанд ё ба ҷои корамон меоянд ва ба мо “роҳи ростро” нишон хоҳанд дод!? Агар гарданшахӣ кунем, ҳатман “воситае” пайдо хоҳанд кард, то садоямон дигар баланд нашавад. То аз гунгҳо ҳам гунгтар шавем. Инро алҳақ, ки хуб баладанд. Ҳоло зиёд аз ин ҷанбаҳои масъала гуфтанӣ нестам.

Ин матлабро аслан барои чизи дигаре менависам. Мехоҳам бештар рӯи ин маврид тамаркуз кунем. Рӯи таваққуъотамон. Шояд касе бипурсад; таваққуъ, яъне чӣ? Азизам, таваққуъ, яъне умед, интизор, тақозо, чашмдошт, хост, муддао. Ба назар мерасад таваққуъ асосан ду навъ мешавад, мусбат ва манфӣ.

Замоне, ки афроди ношинос дар бораи ман ибрози назар мекунанд, навиштаҳои маро ба ину он одами таҷрибадор ё сиёсатмадор рабт медиҳанд, намедонам бояд ба ҳоли онҳо гиря кунам ё бихандам!? Таваққуъоти нобарҷояшон ва беэътимодияшон ба тавоноии дигарон ранҷам медиҳад. Мехоҳам аз пушти номҳои дуруғин берун оянд, яке ду дақиқа рӯ ба рӯям биншинанд, то бипурсамашон, ҳей бародари ман, ё, эй хоҳари гул, ту бо кадом рӯ миллати маро таҳқир мекунӣ? Ҳатто талош накун, ки пешдовариятро тавҷеҳ намоӣ! Он гоҳ, ки забон боз мекунӣ ва тамоми гуфтаҳои ҳамватанҳо ва ҳатто бегонаҳоро ба ду гурӯҳ “пешвоиюн” ва “наҳзатиюн” тақсим мекунӣ, ту ба миллати ман тавҳин кардаӣ! Фарқе намекунад, ки кистӣ! Фаромӯш накун, миллати тоҷик фақат ду фарзанд надорад! Миллати ман ду гурӯҳ; хубҳои Раҳмонӣ ё бадҳои Кабирӣ, ё бадҳои Раҳмонӣ ва хубҳои Кабирӣ нест! Мо ҳанӯз он қадар хору зор нестем, ки натавонем аз ҳуқуқамон дифоъ кунем, ба он дараҷа аз зиллат нарасидаем, ки бароямон дигарон бинвисанд. Насли ҷавон тавони онро дорад ва бояд аз гуфтаниҳояш бигӯяд. Ниёзе нест, ки зуд тахайюли қавиятонро истифода кунеду душманҳои афсонавӣ, хоҷаҳои абарқудрат барои ину он бисозед. Мавлоно як ҳикояти хуб дорад. Баққолу тутист номаш. Агар хондаед бисёр хуб, агар не, ҳатман каме аз вақти арзишмандатонро сарфи мутолеаи он кунед. Чун шумо мисли ҳамон тутӣ доред рафтор мекунед. Қурбонатон, шумо магар барои изҳори назар аз касе пул мегиред, ки иддао доред ман аз касе ё ҷое барои баёни фикр пул бигирам? Ин кудакиҳоро бигзоред! Бидонед, ҳеч як аз шаҳрвандони Меҳани мо хостори ҷанг нест. Аз ваҳшати чунин рӯзҳо Худо дар паноҳаш нигаҳ дорад. Агар ҳукумати имрӯзӣ бо ҷанг сари қудрат омада ин ба он маъно нест, ки бо иваз шудани он ҳатман бояд ҷанге сурат бигирад. Бовар кунед агар 100% набошад ақалан 80-90% мардум орзӯи онро доранд, ки вазъи кишвар беҳтар шавад. Афроди корношоям, ки ҳатто беш аз андоза ҳукумат кардаанд, курсиҳоро холӣ кунанд. То кай мехоҳед ҷавонҳои миллатамро, мардуми меҳанамро бесаводу тарсу ҷилва диҳед? Чандсад нафар дар беҳтарин донишгоҳҳои дунё таҳсил кардаанд, медонед? Онҳо чаро дар Ватан нестанд, дарк мекунед? Дурӯғ гуфтан бас аст. Дигар на худро фиреб диҳед, на дигаронро! Бешак ҳар яки онҳо, ки ба умедҳои калон ба донишгоҳҳо дохил шуда таҳсил карданд, орзуи обод кардани ин Ватанро дар дил доштанду доранд. Бас аст дигар, навбати шумо сар омад, роҳро барои мутахассисони лоиқ боз кунед! Онҳо бар акси шумо, ки бадтарин таваққуъотро аз миллат доред, беҳтарин таваққуъотро барои миллату меҳанашон доранд. Фарқи таваққуъи хубро аз бад намедонӣ? Айбе надорад, бароят хоҳам гуфт.

Вақте мо ба дунё меоем волидону наздикони мо интизорие доранд, ки мо солиму солеҳ ба воя расем. Калонтар, ки мешавем таваққуъ доранд хирадманду бофаросат шавем. Дар кулл ин чашмдориҳо бо бузургтар шудани мо бузургу бузургтар мешаванд. Ин дар бораи кудакон низ сидқ мекунад, шояд вақте хурдем, намефаҳмем, вале бо гузашти вақт дарк мекунем он хоҳишҳои кудакона, амсоли рафтан ба боғи ваҳш, харидани фулон либоси зебо ё ширинии дӯстдоштаамон таваққуъоти кудаконае ҳастанд, ки аз волидонамон доштем. Лекин нуктаи муҳим ин аст, ки ба ғайр аз чашмдошти атрофиён, ҳар одами зинда БОЯД АЗ ХУДАШ НИЗ ТАВАҚҚУЪОТЕ ДОШТА БОШАД.

Ҳанӯз манзурам бароят рӯшан нест? Ишколе надорад, бо мисол мегӯям.

Масалан, як кудак ба дунё омад. Чун битавонам шаффофтар бигӯям, биё, аз саргузашти худам бигӯям. Яъне тасаввур кун, ки ин кудак манам. Рӯз аз рӯз бузург мешавам ва оҳиста-оҳиста дарк мекунам, ки атрофиёнам аз ман чӣ таваққуъоте доранд. Пас аз фаҳмидани хоҳиши онҳо ман мекӯшам, ки ба он чӣ мехоҳанд, наздик шавам. Ҳамин тавре, ки онҳо талош мекунанд кучактарин хоҳишҳои мани кудакро иҷро кунанд. Сипас, ман калонтар мешавам. Ба мактаб меравам. Инҷо дигар он лаҳзае шурӯъ мешавад, ки таваққуъоти ман нисбат ба худам оғоз мешаванд. Ман мехоҳам, дарсҳоро аз ҳама бештару беҳтару тезтар биомӯзам. То чӣ андоза муваффақ шудан дар ин росто ҳарфи ҷудост, ҳамин хостан барои расидан ба он муҳимтарин марҳила аст. Соати варзиш мешавад, фулон ҳамдарс аз ман тезтар медавад ва ҷои аввалро мегирад. Ман бо худам меандешам, хуш ба ҳолаш, ман ҳам метавониста бошам мисли ӯ хуб бидавам? Дар дарси баъди ман бояд аввал шавам. Ҳамин фикр ва талош барои дастёбӣ ба он таваққуъ аст. Солҳо сипарӣ мешаванд ва мани ҳоло навҷавон ба ин фикр мекунам, ки ба зудӣ мактаб тамом хоҳад шуд. Ман дар ин солҳо чӣ кардам? Умри ман сарфи чӣ шуд? Ба тоблӯи рӯи девори мактаб нигоҳ мекунам. Акси шогирдони беҳтарини мактаб онҷо насб шуда. Аз худам мепурсам, чаро номи ман байни ин афрод набояд бошад? Ман тавоноии намуна шуданро надорам? Ҳиссе дар ман мегӯяд талош кун, шояд ба он расидӣ? Ин чашмдории ман аз худам аст. Бо дӯсте ошно мешавам. Ӯ чӣ қадар зебо ба забони русӣ ҳарф мезанад. Охир мактаби русӣ мехонад, шояд таъсири онҷост? Садое дар дарунам мегӯяд, иштибоҳ кардӣ! Ту ҳам бирав китобҳоро варақгардон кун, шикаставу пур хато бихон. Вале бикӯш имрӯз ҳатман беҳтар аз дирӯз бошӣ! Он вақт хоҳем дид, таъсир аз куҷост. Воқеан ҳам, агар ду сол пеш “хорошо”-и русӣ ба гӯшам “хари шоҳ” менамуд, акнун ман онро хуб мешинохтам.

Бояд ба донишгоҳ биандешам. Пас аз якуним-ду сол мактаб тамом хоҳад шуд. Аз худам мепурсам, ба фиркат беҳтарин донишгоҳҳои дунё кадомҳоянд? Бедиранг пеши чашмам донишгоҳҳои “Оксфорд”, “Сорбон”, “Ҳорворд”, “Кембриҷ”-у “Стэнфорд” намудор мешаванд. Оё ман метавонам ба яке аз ин донишгоҳҳо дохил шавам? Намедонам! Лекин барои ворид шудан ба ин донишгоҳҳо бояд забони англисиро донист, на? Ман, ки англисиро намедонам. Дубора садои ошно мегӯяд. Ту ҳанӯз намурдаӣ, на? Пас то вақте зиндаӣ фурсат дорӣ! Забони англисиро биомӯз. Мегӯям, агар мушкил бошад? Посух медиҳад, бешак осон нест, аммо магар хеле намехоҳӣ? Мехоҳам! Пас ба пеш. Ва ман меравам бидуни он, ки ба муваффақ нашудан биандешам. То охирин рӯзи хатми мактаб ва ба даст гирифтани корномаам ҳамчун шогирде намуна, англисӣ мехонам. Пеши волидонам меоям. Аз он чӣ дар сарам мечархад ба онҳо мегӯям. Ту интизор дорӣ мо иҷоза диҳем ягона духтарамон таку танҳо дар шаҳри ғурбат донишҷӯ шавад? Рост мегӯянд, на? Духтар ба дунё омадан чунин “мушкилот”-е ҳам дорад. Боке нест. Ҳанӯз ҳамаи дарҳо баста нестанд. Ба ҳар ҳол ҳар куҷое бихонам, мехоҳам дар Ватанам кор кунам.

Аз худам мепурсам, аслан мехоҳӣ чикора шавӣ? Мехоҳам ба одамон кумак кунам!

Садои дарунам механдад: ин, ки касб нест. Чизе аниқтар интихоб кун!

-- Охир намедонам, шояд маро сода мепиндорӣ, лек танҳо хоҳишам ҳамин аст. Ба марг фикр кардӣ? Ман кардаам! Намедонам кай ва чӣ тавр меояд. Вале мехоҳам вақте омад, ба рӯям лабханд занад. Намехоҳам аз зиндагие, ки кардаам, пушаймон бошам. Ман дӯст дорам бо мардум бошам. Дар иҷтимоъ худро озод эҳсос мекунам. Танҳоӣ бад нест, аммо барои танҳо будан пас аз зиндагӣ фурсати зиёде ҳаст.

-- Аҷиб. Хуб ҳоло ман бояд чӣ кор кунам? Ба ҷои ту шуғл пайдо кунам?

-- На! Фақат кумак кун байни он чӣ пешниҳод мекунам, интихоб кунем.

-- Бошад!

-- Духтур – кумак кардан ба бемор ё наҷот додани ҷони касе, арзиши онро дорад, ки умрамро ба пояш гузорам.

-- Дуруст, вале агар касе аз саҳлангории ту ҷонашро аз даст диҳад? Ту метавонӣ худатро бибахшӣ?

-- На! Рост мегӯӣ, пас беҳтараш ҳуқуқшинос мешавам! Дифоъ кардан аз ҳуқуқи инсонҳо арзишашро дорад, на?

-- Хуб, лек агар натвонӣ аз шахси бегуноҳе ҳимоя кунӣ ва онро барои ҷурмҳои содир накардааш ба зиндон андозанд, ту худатро мебахшӣ?

-- На! Пас чи кор кунам? Наход коре дар дунё набошад, ки бидуни азоби виҷдон бишавад анҷомаш дод?

-- Ҳаст!

-- Кадом?

-- Аммо бояд бидонӣ, ки он аз худи ту вобастааст. Агар ҳамеша рӯи рост бошӣ, мисли алъон танҳо фикрат кумак ба мардум бошад. Ман касберо бароят мегӯям, ки метавонӣ бо анҷомаш ҳам ба мардум хизмат кунӣ, ҳам виҷдони осуда дошта бошӣ!

-- Ин қадар тӯлаш надеҳ дигар, бигӯ, кадом?

-- Журналист.

-- Чӣ? Бо рӯзноманигорӣ чи метавонам анҷом диҳам? Маро масхара дорӣ?

-- На! Дар ин роҳ ба ту зиёд санг хоҳанд зад. Аслан метавонанд туро ба бадтарин шаклҳои мумкин таҳқир кунанд, тӯҳмат зананд. Лек агар ту аз ҳақиқат бинвисӣ, агар аз хостаи дили мардум бигӯӣ, агар сипари бало бошӣ, мардум осуда хоҳанд зист. Он чӣ ту мекунӣ, шояд ҳаргиз ба чашми ҳеч кас наояд, барои ҳамин интизор надошта бош, ки касе ба ту “раҳмат” хоҳад гуфт. Ту ҳозири зиндагиятро сарфи ин кор кунӣ?

-- Охир чаро бояд маро таҳқир кунанд? Ман, ки намехоҳам, ба касе бадие карда бошам!

-- Зиндагӣ ҳамин аст. Ҳақиқати мутлақ вуҷуд надорад. Барои ҳамин ҳамеша афроде хоҳанд буд, ки бо ҳарфҳои ту мухолифанд. Ихтилофро ҳама балад нестанд муаддабона иброз кунанд. Пас ту бояд барои бадтарин ҳолатҳо ҳам омода бошӣ! Ту ончиро виҷдонат дуруст мешуморад, бигӯ! Боқияшро бигзор дасти мардум. Онҳо худашон бояд хулоса бароранд бо чизе, ки ту мегӯӣ чи кунанд!

-- Тавони ман мерасад? Оё ҳамаашро тоб хоҳам овард?

-- Намедонам, ба ин худат бояд посух диҳӣ!

Аз ковиши афкорам даст бармедорам, то онҳо мисли дарёи баъд аз туғён ба оромтарин ҳолати мумкин баргарданд ва дар он лаҳза аз он қаърҳо, ки ҳоло намоён мешаванд, посухамро пайдо кунам.

-- Бошад! Ман омодаам!

-- Пас роҳат сафед бод!

-- Сипосгузорам аз ту!

Аз волидонам мепурсам, беҳтарин мактаби рӯзноманигорӣ дар Душанбе куҷост?

-- Дар донишгоҳи миллист. Барои чӣ мепурсӣ?

-- Ман дар онҷо таҳсил хоҳам кард.

Модарам мегӯянд: ками дигар фикр кун, шояд касби дигаре интихоб мекунӣ?

Падарам мегӯянд: бовар дорӣ, ки аз уҳдааш мебароӣ?

-- Бале! Ман интихобамро кардаам.

Худоро шукр, ман он мактабро тамом кардаму аз ҳамаи он бузургвороне, ки ба ман дарс гуфтанд, самимона сипосгузорам.

Ман ҳақ дорам аз худ таваққуъ дошта бошам! Ҳамватани ман, ту низ бояд аз худат таваққуъ дошта бошӣ! Ту ҳақ дорӣ! Таваққуъ доштан маънои хиёнату душманиро надорад!

Марди тоҷик агар мегӯяд: мехоҳам дар Ватанам кор кунам, аз азоби ғурбату мардикорӣ хастаам, душман нест! Таваққуъ дорад! Ҳаққаш аст. Зани тоҷик агар мехоҳад дар хонааш обу барқ доимӣ бошад, хоин нест! Ҳаққашро талаб дорад!Ҷавони таҳсилкардаи тоҷик ҳақ дорад таваққуъ дошта бошад дар Меҳанаш обрӯву ҷои кору мансаб барои мутахассисон бошад! На онҳое, ки дуруст номашонро навишта наметавонанду бо хотири хешовандӣ бо ин ё он раис вазифа мегиранд!

Бифаҳм, азизи дилам, таваққуъи он, ки дар беҳтарин ҷо таҳсил кунӣ, дар шароити беҳтаре зиндагӣ кунӣ, кори хубе дошта бошӣ, ҳаққи туст! Ин фикрҳо аз ту душман намесозанд, инҳо хиёнат нест! Ба хусус вақте барои доштани ин беҳтаринҳо талош мекунӣ! Беҳтаринҳои ту одамони дигар ва Ватани азизро низ беҳтар хоҳанд кард. Зодагони санг набояд шишагӣ бошанд.

Ман аз таваққуъоти худам гуфтам, шумо ҳам бигӯед, чӣ таваққуъ доред?

Зеварбону Рауфӣ

Бо блоги нахустинаш дар "Блогистон" рӯзноманигори ҷавон Зеварбону Рауфӣ миёни хонандагон маъруф гашт. Мардуми зиёде, наздик ба 200 нафар, ба навиштаи ӯ посух доданд, қисме тарафдор ва қисме ҳам мухолиф. Ҳоло номаи дигари ӯро мунташир мекунем.

Дар матлаби пешинааш зери унвони "Ман ифротиям?!" муаллиф талош карда буд, муҳри ифротгароиро аз рӯйи номи онҳое бардорад, ки бо дилсӯзӣ падидаҳои кишвари худро танқид мекунанд. Аммо бархе аз шарҳнависон ӯро айбдор карданд, ки мафкураи зиддиҳукуматӣ дорад. Ӯ инро рад мекунад ва шарҳ медиҳад, ки ҳамчун як шаҳрванд аз ҳукумати худ чиро чашмдор аст.

Зеварбону Рауфӣ

АЗ ҲУКУМАТ ЧӢ МЕХОҲАМ?!

Пешопеш маъзарат мехоҳам аз азизони сиёсатшиносе, ки ин навиштаи шогирдона ва ғайриҳирфаӣ шояд ба завқашон писанд наояд. Он чи пеши рӯи шумост танҳо фикр ва диди як ҷавон нисбати ин мавзӯст.

Давлат маҳдудаест, ки ин ё он иҷтимоъ дар он зиндагӣ мекунанд ва соҳиби он ҳудуд ба ҳисоб мераванд. Дар инҷо ба ҷанбаҳои торихӣ, фалсафӣ, иқтисодӣ, ҷомеъашиносӣ ва ғайра зиёд ворид намешавем. Танҳо мекӯшем дар мисоли муайян ва барои ҳамаи мо то ҳадде ошно изҳори назар бикунем.

Тоҷикистон давлатест, ки дар маҳдудаи ҷуғрофиёии кунунияш тибқи маълумоти википедӣ 141.400 км2-ро ташкил медиҳад ва бо Чин, Афғонистон, Узбакистон ва Қирғизистон ҳамсоя аст. Дар Тоҷикистонтоҷикон бузургтарин гурӯҳи иҷтимоъ буда, инчунин ақаллиятҳое мисли қирғиз, узбак, рус ва ғайра зиндагӣ мекунанд. Ҳамин маҳдудае, ки шаҳрвандони Тоҷикистон дар он зиндагӣ мекунанд ва ҳукумати интихобшуда онро идора мекунад давлат ҳисобида мешавад.

Ҳукумат низомест, ки давлат ва ҷомеъаи дар он бударо идора мекунад. Метавон гуфт, он абзорест, ки ба василаи он сиёсати давлатии мо таъин ва амалӣ мешавад. Навъи ҳукумат бошад аз рӯи фаъолияти се шохаи асосии он яъне, қонунбарор, иҷроия ва судӣ муайян мегардад. То чи андоза коромад будани ин шохаҳо таъинкунандаи сатҳи зиндагии осоиштаи мардум аст. Қонунҳои қабулшаванда барои беҳтар намудани зиндагии мардум аст ё махсуси афрод ва гурӯҳи хос? Ҳукми судҳо дар кишвар то чӣ андоза мунсифона ва дуруст аст? Ҳокимияти иҷроия фармонбардори кист? Қонун ё шахси муайян?

Биёед бар мабнои авзоъи кишвар хулоса мебарорем. Зеро дар илми сиёсат олимон аз рӯи нишондодҳои гуногун ҳукуматҳоро табақабандӣ кардаанд, ки барои шарҳи ҳар яки онҳо дар алоҳидагӣ бо кутоҳтарин ташреҳ ҳам замони зиёде лозим мешавад. Ҳукумати феълии кишвар ба кадом навъи илмии он дохил мешавад? Шуморо намедонам, аммо вақте ман хостам ҳукуматро ба гурӯҳи муайяне ворид кунам, натавонистам байни чанд мавриди зер, ки дар китобҳои сиёсатшиносӣ мутолеъа кардаам, беҳтаринашро баргузинам.

Ҳукумати худкома, ки тавассути як нафар идора мешавад ва тасмимоташ ҳеч маҳдудияти қонуние надоранд. Худкомагон ба хидматгор ниёз доранд, дар ҳоле, ки ситамгарон ба бардаҳо барои пешбурди корҳояшон ниёз хоҳанд дошт.

Ҳукумати мутлақ, ки тавассути як воҳид идора мешавад. Ин воҳид метавонад як фард бошад, ҳамон тавре, ки дар ҳукуматҳои худкома аст, ё ин ки як гурӯҳи муайян.

Ҳукумати диктотурӣ, ки тавассути як фард идора мешавад ва тамоми қудрат дар саросари кишварро дар даст дорад. Ин истилоҳ мумкин аст ба низоме итлоқ шавад, ки диктаторҳо дар он ба қудрат мерасанд ва ба василаи зӯр онро дар дасти худ нигоҳ медоранд. Ҳамчунин мумкин аст ба вазъияте гуфта шавад, ки дар он фарди диктатор ба сурати қонунӣ ба сари кор биёяд, аммо бо дасткорӣ дар қонуни асосӣ тадриҷан тамоми қудратро аз они худ кунад.

Нептукросӣ ё хешовандсолорӣ низомест, ки тавассути хешовандони фард ё гурӯҳи ҳоким идора мешавад. Дар чунин низоме тамоми манофеъ ва мансабҳо ба хешовандони афроди дар қудрат буда вогузор мешавад. Сарфи назар аз ин, ки эшон шоистаи чунин симате ҳастанд ё на. Дар ин низоми ҳукуматӣ хешовандон ва ақрабои онҳое, ки дар садри қудрат ҳастанд, аҳамияти бисёре доранд ва аз ҳар гуна имконоте бархурдор мешаванд.

Кокистукросӣ ё ношоистасолорӣ, ҳукуматест, ки тавассути аҳмақҳо идора мешавад. Низоми ҳукумате, ки дар он бадтарин ё камсалоҳияттарин шаҳрвандон дар садри корҳо қарор мегиранд. Бино ба табиъати навъи башар, ки дар занҷираи меросӣ дучори нуқсу айб мешавад, ингуна баён шудааст, ки ҳар ҳукумате, ки то кунун по ба арсаи вуҷуд гузоштааст, мумкин аст мисолҳое аз ин низоми ҳукуматиро дар худ дошта бошад.

Клептукросӣ ё дуздсолорӣ, низомест, ки тавассути дуздон идора мешаваду дар ин низоми ҳукуматӣ мақомоти расмӣ ва тамоми табақоти ҳоким дар кул ба дунболи пайгирии манофеъи хеш ва афзоиши сарват ва қудрати сиёсии худ ҳастанду тамоми ин корҳоро аз ҳисоб ва ҳазинаи мардум анҷом медиҳанд.

Фобиякросӣ ё тарссолорӣ ҳукуматест, ки бар асоси тарс ва нафрат идора мешавад. Дар ин ҳукумат асли тамоми созмондиҳиҳо ва усул бар пояи эҷоди тарс дар байни мардум аст, то битавон онҳоро мутеъ ва сокит нигоҳ дошт. Ин вежагӣ як абзори мавриди таваҷҷуҳ аст, ки ба назар мерасад тамоми шаклҳои ҳукуматҳо дар тӯли асрҳо аз он баҳра ҷустаанд. Дареғ, ин абзорро як хосияти роиҷ дар миёни инсонҳо коромад кардааст. Шак доштан нисбат ба ҳама боиси парҳезе огоҳона байни мардум мегардад. Ба илова, тарс доштан аз ҳоким ҷуръати муқобила бо ӯ ва эътироз ба вайро аз мардум мегирад ваонҳоро табдил ба шаҳрвандоне мекунад, ки бе чуну чаро аз хостаҳои ҳокимашон пайравӣ ва фармонбардорӣ мекунанд. Ҳатто мардумро ба гурӯҳҳои кучаки ҳаросзада ва ҷоҳил тақсим мекунанд ва тарси ҳамачизро дар дилашон мекоранд то тавони ҳаргуна иқдом аз ишон гирифта шавад. Инсонҳое, ки босавод ва мутталеъ бошанд камтар дар маърази тарсу нафрат қарор мегиранд. Барои ҳамин ҳам кӯшиш бар он мешавад, ки мардумро дар ҷаҳлу бесаводӣ нигоҳ доранд то тарс боис шавад аҳмақонатарин хостаҳоро низ амалӣ созанд.

Ҳукумати кунунии кишвари мо бори аввал пас аз ҷанги шаҳрвандӣ дар солҳои 1991, бо роҳбарии Э. Раҳмон раисҷумҳури феълии кишвар рӯи кор омад. Дар бораи ду давраи аввали фаъолияти ҳукумати феълӣ чизе гуфтанӣ нестам. Чун дар тамоми кишварҳои баъд аз ҷанг ҳокимият аз мушкилот орӣ нест, аммо дар он шароит қабеҳтарин иштибоҳҳо низ аз тарафи мардум бахшуда мешавад, зеро ҳама ниёз рӯҳӣ ба осоиш ва бозгашти амният доранд. Лек солҳо пайи ҳам сипарӣ мегардад ва дар сентябри имсол дақиқан 28 сол мешавад, ки ҳукумати феълӣ дар қудрат аст. Пас, бешак пайдо шудани афроде, ки аз каму костиҳои мавҷуд дар кишвар бигӯянд, амри табиъист. Зеро аз он замон то ба ҳол чанд насл иваз шуда. Онҳое, ки ҳамон солҳо ба дунё омаданд, акнун ҷавонҳои 28-30 солаанд. Яъне инсони болиғе, ки дарки шинохти дуруст аз ғалат ва рост аз дурӯғро дорад.

Биёед, ҳукумати феълии моро ба инсон ташбеҳ диҳем. Бигирем, ки кудак то панҷсолагӣ ақли дуруст надорад. Ӯ он қадар ҷаҳони атрофашро дарк намекунад. Вале ба ҳар ҳол кунҷков аст, ки бубинад ва биёмӯзад. То даҳсолагӣ кудак аввалин донишҳои зарурӣ аз қабили хондан, навиштан, суол додан ва посух ҷустан ба пурсишҳояшро меомӯзад. Понздаҳсолагӣ бошад синнест, ки дар он навҷавон дар ҷустуҷӯи роҳи зиндагист. Замоне, ки бо мушкилоти зиндагӣ тоза рӯ ба рӯ мешавад, бояд дарк кунад дигар вақти он расида, ки кам-кам бидуни дахолати модару падару бародари бузургтараш мушкилоташро ҳал ва роҳи зиндагияшро муайян созад. Дар бистсолагӣ ҷавон бояд ба ин бовар бирасад, ки дигар гуноҳҳои мекардаашро наметавонад ва набояд зери баҳонаҳое аз қабилӣ нопухтагӣ, беақлӣ ва шӯри ҷавонӣ пинҳон кунад. Ҳар иштибоҳе, ки аз ин ба баъд муртакиб мешавад сад дар сад хатои худаш аст, пас, барои ҳар яки он бояд ҷавоб гӯяд. Муҳимтар аз ҳама ин дигар синну солест, ки ба фикри ба даст овардани даромади худ бояд шуд. Дигар “кумакпулӣ” талабидан аз ину он бояд боиси шарм бошад. Дар биступанҷ солагӣ инсон бояд шахсияти комилан мустақил ва ба камолрасида гардад. Чӣ аз лиҳози моддӣ ва чӣ маънавӣ, инчунин асоситарин пояҳои шахсияташ гузошта шуда бошанд. То дар идомаи зиндагӣ танҳо бо кулабори таҷриба дар атрофи ин сутунҳо бинои вуҷудашро бисозад.

Акнун мерасем ба суолҳои асосӣ: Тайи ин 28 сол бар пояи ин муқоиса ҳукумати Тоҷикистон ба кадом нуқта расида? Оё мо истиқлоли молӣ дорем? Аз назари илмӣ ба кадом муваффақиятҳо даст ёфтем? Оё метавон гуфт, ки зиндагии мо ба рифоҳ ва фаровонӣ расидааст, ё на? Суолҳои зиёде дар сарам мечарханд, бешак, дар сари шумо низ ҳоло дар ҳоли гардишанд. Пайдо кардани посух ба ин пурсишро вогузор мекунам ба худатон, то нагӯед, ки фикри шахсиямро таҳмил карданиям.

Фақат чанд вазифаи асосиеро номбар мекунам, ки бар ин назарам на танҳо ҳукумати кишвари мо, балки ҳукумати тамоми кишварҳои олам муваззафанд онро иҷро кунанд.

Ҳифзи назм ва амнияти ҷомеъа.Инҷо мешавад аз фишорҳо рӯи афроди ҷомеъа ёд кард. Яъне дар ҷомеъаи озод ва дар кишвари демократӣ, дунявӣ ва ҳуқуқбунёд набояд ҳеч шаҳрванде аз тарафи дигар шаҳрванд ё гурӯҳи махсусе аз иҷтимоъ ба хотири дидгоҳи сиёсӣ, мавқеи иҷтимоъӣ, ё боварҳои динияш таҳти фишор ё тамасхур қарор гирад. Ҳар шаҳрванди Тоҷикистон ҳақ дорад пайрави ҳар дине, ки мехоҳад ва ҳар дидгоҳи сиёсие, ки дуруст мешуморад, бошад. Дар сурате, ки ба озодии дигар шаҳрвандони кишвар халале ворид накунад. Ҳукумат бояд барои амният ва зиндагии осуда ва босуботи ҳамаи шаҳрвандон бикӯшад.

Баровардани ниёзҳои илмӣ ва маънавии мардум. Ин бадон маънест, ки шаҳрвандони кишвар, дар ҳар гурӯҳи синние дастрасии пурра ва озод барои омӯзиш дар тамоми мақтаъҳои илмиро дошта бошанд. Дурдасттарин деҳоти кишвар бо мактаб ва муаллимҳои мутахассис таъмин гарданд. Дар тамоми шаҳру деҳоти кишвар китобхонаҳои муҷаҳҳаз вуҷуд дошта бошанд. Марказҳои фарҳангие фаъолият кунанд, ки бо наврасону ҷавонон хоҳишманд тамринҳои театрӣ, синамоӣ баргузор намоянд ё дарсҳои мусиқӣ, чи клоссик, чӣ навин баргузор созанд. Набояд сатҳи фарҳангии наслҳои оянда вазъи ифтизоҳии кунуниро дошта бошад.

Мутаносиб ва мутаъодил сохтани ҳамаи фаъолиятҳои иқтисодӣ ва модии афроди ҷомеъа. Фикр мекунам ин бидуни ташреҳ ҳам маълум аст. Ба ҳар ҳол ишора мекунам, ки ҳукумат бояд шаҳрвандонашро бо ҷои кор ва музди муносиб таъмин намояд. Коҳиши сафи муҳоҷирони меҳнатӣ, боз шудани ҷойҳои нави корӣ ва додани имконият барои роҳандозӣ кардани тиҷоратва соҳибкорӣ, бидуни тарси ғасб шудани он аз тарафи афроди наздик ба хонаводаи раисҷумҳур ва мансабдорони қудратӣ метавонад аз асоситарин қадамҳо барои расидан ба пешрафтҳои назаррас дар кишвар бошад.

Дифоъи шоиста аз ҷомеъа дар баробари душманони берунии он. Албатта, аз назари сиёсӣ душман номидани қирғизҳо хатост. Аммо бо таваҷҷуҳ ба ҳаводиси ахир метавон аз воқеъоти Ворух ёд кард. Яъне, дар Ворух набояд шаҳрванди Тоҷикистон кушта шавад. Ё бо ҳамсояаш задухурд карда захмӣ шавад. Агар дар маҳдудаҳои марзӣ гурӯҳҳои махсуси низомӣ ҳузур дошта бошанд, вуҷуди онҳо дар он манотиқ боиси тарс додани ҳамсоя барои таҷовуз ба хоки кишвар мешаванд ва шаҳрвандони кишвар дар амният бо хаёли роҳат зиндагӣ мекунанду бовар хоҳанд дошт, ки дар кучактарин мавориди ҳуҷуми бегонагон ҳукумат ва низомиёни аз онҳо ҳимоят хоҳанд кард.

Дар охир бояд зикр кард, ки яке дигар аз асоситарин вазоифи ҳукумат ин барои шаҳрвандонаш фазои озодро муҳайё кардан аст. Бояд озодии баён ва ҳуқуқҳои аввалияи тамоми шаҳрвандонашро муҳтарам шуморад ва онҳоро нақз накунад. Фаъолияти рӯзноманигорон, ки рӯз аз рӯз дар кишвар сахт мегардад ва кучактарин ишора ба мушкилот боиси ворид шудани номи афрод ба “рӯйхати сиёҳ” мешавад, бояд хотима ёбад. Ҳукумат се шоха дорад. Аммо шохаи номаръии он рӯзноманигоронанд. Вақте худро дар оина менигаред гиребони каҷатонро рост намегӯяд, ё кафши касифатонро тамиз нишон намедиҳад. Инчунин вазифаи оина нест, ки гиребони шуморо рост кунад, ё чирки кафшатонро тоза созад!

Рӯзноманигор ҳамон оина аст, фақат нишон медиҳад, ислоҳ кардан ё накардан дасти худи шумост!

Зеварбону Рауфӣ

Ёфтҳои бештар

Гузоришҳои видеоӣ

Ваъдаи кор дар Чехия дурӯғ баромад
лутфан мунтазир бошед
Embed

Феълан кор намекунад

0:00 0:02:32 0:00
XS
SM
MD
LG