Пайвандҳои дастрасӣ

Хабари нав

Блогистон

Фарзони Муҳаммадӣ, рӯзноманигор, ровӣ ва филмбардори тоҷик

РИШ-барои иддае мардон мояи ифтихору савобу зебоист ва барои иддае мояи вақткушиву ҳатто "дарди сар". То замони таҳсил дар Чин барои ман на ину на он буд, вале бо баробари ворид шудан ба ҳудуди ин сарзамини ҳамеша дар ташвиш сиёсати "ин қадар риш чӣ маънӣ дорад"-ро бифаҳмидам. Фаҳмидани духӯра)))

РИШ ДАР ШИНҶОН- вилояти мухтори Чин, ки минтақаи дорои сокинони мусулмонтабор аз ҳисоби уйғурҳо, узбакҳо, дунганҳо, қазоқу қирғиз ва ҳатто тоҷикҳо аст, бештар мояи "дарди сар" аст. Ман дар кӯчаву бозорҳо ва ҳатто масҷидҳо боре ҳам сокинони ришдорро надидаам. Чӣ ҷавону чӣ пир. Дар ҳайрат меафтодам, ки шояд мазҳаби инҳо дигар бошаду риш носавоб аст. Вале баъдан дар мулоқотҳои аввали масъулини Донишгоҳи Давлатии Шинҷон (新疆大学 - Xinjiang Daxue), ки муҳассили онҷо гардида будам, чун таъкид ба надоштани риш гардид, фаҳмидам чаро онҳо ришашонро қоқ метарошидаанд.

Дар мавриди аҳамияти доштан ё надоштани риш дар Урумчӣ (маркази вилояти Шинҷон) шояд ҳеҷгоҳ фикр намекардам, агар шоҳид ба чолишҳои донишҷӯ-ришдорҳо намегардидам. Мушкил дар он буд, ки ин "сиёсат" нафақат барои мусулмонони мизбон, балки мусулмонони меҳмон ҳам роиҷ будааст. Яъне устодон дар мо- донишҷӯёни хориҷӣ агар андаке ҳам дар зер ва ё пушти лаб сабзиши мӯйро медиданд, аллакай ба суҳбатҳои хоса даъват мекарданд ва ё таҳдид ба ихроҷ менамуданд.

Дар зимн воқеан чанд тан аз ҳамдарсони мо бо ҳамин "риши пурташвиш" мувоҷеҳ ба қатъи таҳсил шудаанд. Аҷиб ин буд, ки ҳатто ҳамдарсони амрикову аврупоиямон, ки ба дин сару коре надоштанд маҷбур буданд бериш ба дарс биёянд. Яъне муносибат ба риш яксон ва дар чеҳраи дорандаи риш шахси машкукро медиданд...

РИШ ДАР ХАНГҶОУ маркази устони Ҷеҷианг, ки яке аз шаҳрҳои пешрафтаву мутараққӣ ва дорои чиниҳои қадима аст, як мояи ифтихору зебоист. Ман назар ба ун вилояти мусулмоннишин дар инҷо, ки чиниҳои асил зиндагӣ мекунанд бештар ришдорҳои мизбону меҳмонро медидам. Ришдорҳои мизбон ин ҳамон қавми ДУНГАНҳост, ки аз падари араб ва модари чинӣ пайдо шудаанд ва бештар дар равнақи ислом онҳо дар ин кишвари коммунистӣ устувор мондаанд. Ришдорҳои меҳмон ин ҳамаи донишҷӯёни сайёҳон ва тоҷирони тамоми кураи замин. Чун худи чинитаборҳо дар рӯй ва пушти лабашон мӯй намесабзад, ба як шахси ришдор хеле бо муҳаббат ва бо эҳтиром назар мекунанд. Ҳатто мехоҳанд аз наздик дӯстӣ пайдо кунанд ва ба нишастҳо даъват намоянд.

Аксари ҳамтаҳсилонам, ки дар коллеҷи муҳассилини хориҷии Ҷеҷианг (浙江外国学院- zhejiang waiguo xueyuan) мехондем риш доштанд. Чунки ҳам аз ҷониби масъулини колеҷ ягон маҳдудият набуд ва ҳам доштани риш боис ба пайдоиши шансу имконияти зиёд буд. Яъне чун чиниҳои дохилӣ (ғайримухторӣ) дар чеҳраи ришдор на инсони машкук ё тобеи дин, балки як фарди хориҷиро медиданд ба чорабиниҳои мухталиф, дискоклубҳо ва ҳатто сабти филму наворҳои таблиғотӣ ки дар паяш музди хуб ҳам ба даст меояд даъват менамуданд. Аммо чаро муносибат бо риш дар ин кишвари пурташвиш духӯра аст? Саволест ки ҳеҷ аз зеҳнам дур намеравад.

Аз Идора. Матолибе, ки дар гушаи "Блогистон" ба нашр мерасанд, назари муаллифон буда, баёнгари мавқеи Радиои Озодӣ шумурда намешаванд.

Мирзонабии Холиқзод

“Рузи забон” ва даъватҳо аз ҳар тараф ба арҷгузории забони тоҷикӣ ҳамчун забони давлатӣ маро ба ёди воқеае бурд, ки тақрибан ҳаждаҳ сол пеш руй дода буд.

Президенти Тоҷикистон сафири вақти Амрикоро дар Қасри президент дар хиёбони Рудакӣ ба ҳузур пазируфт. Пас аз мулоқот ҷаноби сафир берун омад, дасташро ба ишораи "биёед, суҳбат мекунем", афшонд ва гуфт “ҳар касе тоҷикӣ медонад, ба ман суол диҳад”.

Чунини даъват ғайримунтазира буд. Гурӯҳи журналистони расонаҳои тоҷикзабон ба назди сафир давиданд, вале он даъват хабарнигорони русизабонро, ки аксарашон дар Тоҷикистон зиндагӣ мекарданд, вале забони тоҷикиро намедонистанд, ҳайрону нороҳат кард. Пас аз суолу ҷавоб бо сафир баъзе посухҳои ӯро барои журналистони русизабон тарҷума ҳам кардем, то аз иттилоъ бенасиб намоннанд.

Аз ин бархурди ҷаноби сафир дар ин мулоқот то андозае бо ҳисси қаноатмандӣ ва ифтихор аз Қасри президент берун шудему гузоришҳои худро дар бораи ин вохурӣ пахш кардем.

Вақте ман ин руйдодро ба журналистоне, ки дар роҳ медидам ва дар нишастҳо вомехурдам, нақл мекардам, онҳо мегуфтанд: “Аҷиб аст, бубинед сафири Амрико ба тоҷикӣ ҳарф мезанад, пас забони давлатиро эҳтиром мекунад!”

Аз он воқеа чанд моҳ гузашту боз мулоқоти президенти Тоҷикистон бо сафири Амрико сурат гирифт ва мо, хабарнигорон, пушти дар мунтазири берун омадани ӯ шудем. Журналистони русизабон моро пеш гузаронда, худ андаке ақибтар меистоданд.

Вақте сафир ба назди хабарнигорон баромад дасташро бардошт ва гуфт: "Ҳар касе русӣ медонад, суол диҳад."

Мо хабарнигорони тоҷикзабон дар тааҷҷуб мондем. Дигар фурсати баҳс набуд, ки сабаб пурсем, яъне чаро чанд муддат қабл мегуфтед, ки тоҷикӣ суол диҳед, ҳоло мегӯед, русӣ.

Пас аз суолу ҷавоби сафир ба назди тарҷумони ӯ рафтам ва пурсидам, ки чаро чунин шуд?

Малум шуд, сафир ҳарчанд пеш аз омаданаш ба Тоҷикистон бо тамоми нерӯ тоҷикиро омӯхтааст, дар байни камтар аз ним сол дарк кард, ки бояд русӣ суолу ҷавоб кунад. Сабаб дар он буд, ки ба номаҳои тоҷикию англисии сафорат вазорату мақомот ба русӣ посух менавиштанд ва мулоқотҳояш бо мансабдорон ба русӣ ҷараён мегирифтаанд.

Бархе аз ҳампешагон, ки гуфтаҳои пешинаи маро шунида буданд, акнун ришханд мезаданд.

Баъдтар вақте ки мо дар нишастҳои хабарӣ ва мулоқоту ҳамоишҳо ширкат мекардем ва медидем, ки бархе мансабдорон бо забони олуда суҳбат мекарданд.

Имрӯз вазъ каме тағйир кардааст, аммо дар мулоқот бо аҳли зиё рӯзи 4 октябр президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон гуфт, ки ҳарчанд "забони тоҷикӣ ҳамчун забони сиёсату қонунгузорӣ ва коргузориву муошират эътироф гардид", ғалатгӯиву ғалатнависӣ ва омехтасозии забон боиси нигаронист.

Вай афзуд: "Бо вуҷуди ин, вазорату идораҳо, ташкилоту муассисаҳо, мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилоятҳо ва шаҳру ноҳияҳои кишвар вазифадоранд, ки иҷрои ҳатмии талаботи қонуни мазкурро дар ҳамаи соҳаҳо таъмин карда, барои риояи меъёрҳои он ва рушди бемайлони ин забони шоирона талош варзанд."

Пас паёми сафири Амрико бо он рафтори ҳануз он 18 сол пешаш дуруст будааст, ӯ на танҳо забони ин мардум, балки қонуни онро эҳтиром карданӣ шудааст, вале вазъи мавҷуда сафирро ночор кард? Аммо пурсиши асосӣ шояд ин аст, ки чаро то ҳол ин даъват бояд садо диҳад ва то чанди дигар батакрор садо хоҳад дод?

Аз Идора. Матолибе, ки дар гушаи "Блогистон" ба нашр мерасанд, назари муаллифон буда, баёнгари мавқеи Радиои Озодӣ шумурда намешаванд.

Ёфтҳои бештар

Гузоришҳои видеоӣ

Таҷлил аз солрӯзи Раҳим Масов, нигорандаи "Таърихи табартақсим"
лутфан мунтазир бошед

Феълан кор намекунад

0:00 0:04:02 0:00
XS
SM
MD
LG