Пайвандҳои дастрасӣ

Хабари нав

Блогистон

Ин матлабро дар бораи Қалъаи Нисур, ки як аср муқаддам бар асари заминларза ба замин яксон шуд, Ақназаров, Ҳамзалӣ, магистри соли дуюми Донишгоҳи давлатии Хоруғ ба номи Моёншо Назаршоев ба Радиои Озодӣ фиристодааст.

Нисур - номи деҳаест воқеъ дар ҷамоати Савноби болооби Бартанги ноҳияи Рӯшон. Калимаи Нисур, тибқи гуфтаи мӯйсафедон, аз калимаи «нистхур»(нест офтоб) гирифта шуда, маънояш набудани офтобро ифода мекунад. Ҷиҳати дар оғӯши кӯҳҳои баланд ҷойгир шуданашон дар фасли зимистон беш аз як моҳ офтоб дар инҷо кам ба чашм мерасад.

Маълумоти пурра дар бораи қалъаи Нисур алҳол вуҷуд надорад, вале чуноне ки аз ривояту нақлҳои пирмардони солхӯрда бармеояд, қалъаи Нисур низ барои дифоъ аз ҳуҷуму тохтутозҳои душманони ишғолгар сохта шудааст. Яке аз сокинони кӯҳансоли деҳаи Нисур мегӯяд, ки аз падарашон шунидааст, ки қалъаи Нисур то заминларзаи «Сарез» арзи вуҷуд доштааст.1

«Дар ин ҷо қалъаи назарработарин қалъаи Нисур будааст. Ҳозир аз вай болои сангтеппае фақат вайронае боқӣ мондааст. Дар дохилаш ҳамагӣ ҳашт хонавода зиндагӣ мекарданд. Ҳар як оила аз як то ду милтиқи пилтагӣ доштаанд. Тиру доруяшон ҳамеша тайёр будааст. Мардонашон чакманҳои кӯтоҳ-кӯтоҳ дар тан дошта, ҳамеша асптозӣ ва тирпарониро машқ мекарданд. Пӯшоку анҷомашон ҳамеша омодаи истифода будааст…»2

1Айёз Ниёзов, сокини 82-солаи деҳаи Нисури Бартанг ин.Рӯшон.
2Н.Шакармамадов, «Фолклори Помир», ҷилди 2, Душанбе: Империал-групп, 2005с., саҳ154.

Мутаасифона, маълумот оиди кай ва чӣ хел сохтани қалъа дастрасамон нагардид. Зеро ҳамаи солхӯрдагон мегӯянд, ки «…бобоҳоямон солро дар хотир надоранд…», баъзе аз мӯйсафедон мегӯянд, ки «хабар надоранд». Тибқи маълумоти кӯҳансолон, то заминларзаи соли 1911 дар деҳаи Нисур10-11 хоҷагӣ дар гирду атрофи ҳамин қалъа зиндагӣ мекарданд, ки фаъолияту машғулияташон чорводорӣ, деҳқонӣ ва боғдорӣ будааст.

Ин хоҷагиҳо баҳорон дар гирду атрофи қалъа ва дар фасли зимистон бошанд, баъзе оилаҳо дар қишлоқи Барчидиф, ки аз қишлоқи Нисур 8 километр дуртар аст, тӯпхонае сохта, зимистонро дар ҳамин қишлоқ мегузарониданд. Тӯпхонаи Барчидиф нисбатан хурд сохта шудааст ва танҳо барои муҳофизат аз душманони беруна истифода мешудааст.

Сабаби кӯч бастанашон дар он будааст, ки шароити зимистонгузаронӣ дар деҳаи Барчидиф беҳтар будааст. Яъне дар қишлоқи Нисур дар фасли зимистон як моҳ офтоб намебарояд.1 Боз дар деҳаи Барчидиф замини корами ҳосилез нисбатан зиёд будааст. Ва бо навбат то ҳосилғундории фасли тирамоҳ ба ин ҷо рафта, заминҳои худро об медоданд. Моҳи феврали соли 1911 заминҷунбии сахт ба амал меояд.

1Айёз Ниёзов (82-сола) сокини деҳаи Нисур, як сол боз дар қайди ҳаёт нестанд. оиди қалъа аз падараш маълумот гирифтааст. 2012с.

«…Заминҷунбии мазкур шаби 5-ум ва арафаи 6-уми феврали соли 1911 соати 11 ва 15 дақиқаи шаб рух дода буд…»1

Қалъа дар ҳамин теппачаи байни деҳаи Нисур воқеъ будааст. Акс аз Ақназаров Ҳамзалӣ. Сентябри соли 2013.
Қалъа дар ҳамин теппачаи байни деҳаи Нисур воқеъ будааст. Акс аз Ақназаров Ҳамзалӣ. Сентябри соли 2013.
Дар натиҷаи заминҷунбӣ қалъаҳои деҳаҳои Рошорв ва Савноб кам зарар дида, қалъаи Нисур бошад пурра чаппа мегардад ва одамони дохили он ҳалок мешаванд. Одамони зиёде дохили қалъа буданд ва солҳои охири наздик ба заминҷунбӣ, қисми одамон берун аз қалъа хонаҳо сохта, нисфи аҳолӣ дар он ҷо зиндагӣ мекарданд. Сабабаш он буд, ки баъди ба эътидол омадани вазъият дар пайи ҳамроҳшавии Помир ба Россия оҳиста-оҳиста ҳуҷуми душманони хориҷӣ ба Бартанг кам шуда буд. Аввалин шуда, бошандагони деҳаи Рошорв (дар китобҳои русӣ бо номи Орошорв) ба ёрӣ мешитобанд.

Мардуми зиндамонда ҳалокшудагонро ба хок месупоранд ва расму русуми мазҳабиро ба ҷо оварда, сипас ба қишлоқашон бар мегарданд. Инҳо 88 нафар буданд, ки бо 86 нафари гузаштагон видоъ гуфта, зиндагиро дар ин деҳа минбаъд давом медиҳанд.

Сокини кӯҳансол Айёз Ниёзов ба мо шогирдони мактаб нақл карда буданд, ки «…солҳои баъди заминларза ва чаппа шудани қалъа, аз чӣ бошад, ки ҳуҷумҳои ғоратгаронаи кӯчманчиёни «қирғиз» тамоман аз байн рафта буд. Барои ҳамин сокиноне, ки аз заминҷунбӣ ҷон ба саломат бурданду чанд авлоде, ки аз дигар ҷо омаданд, барои худ хонаҳоро сохта, минбаъд осудаҳолона зиндагӣ мекарданд… »

1Элбон Ҳоҷибеков, «Қиссаҳои таърихию ривоятии Тоҷикони Шуғнони тоҷикистон ва Афғонистон», Хоруғ: «Логос», саҳ.59.

Солҳои зиёди пас аз заминҷунбӣ деворҳои қалъаи чаппашуда арзи вуҷуд дошт ва ҳамчун ёдгориҳои таърихӣ истифода мешуд. Боз мувофиқи нақлҳои дигар пирмардони солхӯрда, деворҳои чаппашудаи қалъаи номбурда, то солҳои 40-50-уми асри гузашта вуҷуд доштанд.

Дар солҳои ҳукумати шӯравӣ ташкилшавии колхозҳо дар ин водӣ оғоз ёфтааст ва сангҳои қалъаро дар сохтмони «колхозҳо» истифода мебурданд. Аммо бо вуҷуди ин як қисми деворҳои вайроншудаи қалъаи мазкур то солҳои охири замони шӯравӣ вуҷуд доштааст. Ҳамин тарафи девори қалъаро ҳам дар сохтмони мактаби нави деҳа истифода бурда, дигар аз қалъа ягон нишонаеро ҳам боқӣ нагузоштаанд. Сабаб шояд он бошад, ки дар замони Шӯравӣ ба ёдгориҳои таърихӣ он қадар аҳамият намедоданд ва ё ин ки аз сабаби хело ҳам дур будани минтиқа, ба он кам диққат медоданд.

Археолог М.А. Бубнова дар асари тадқиқотиаш «Древные памятники Горно-Бадахшанской Автономной области» дар Бадахшон қалъаи Насурро дар қатори дигар қалъаҳои Рӯшон тадқиқ кардааст ва ба асри ХlХ таалуқ доштани онро нишон додааст.1 Ӯ ҳам навишта, ки ин қалбъа аз заминларза осеб дид.

О.Е. Агаханян низ дар асараш «Сарез» айнан ҳамин гуфтаҳоро такрор намудааст: «…дар Усой 58 нафар, дар Савноб 10 нафар, дар Рухч 4 нафар, дар Пасор 30 нафар ва дар Нисур 40 нафар ҳалок шуданд…»2

Қалъаи Нисур қалъаест, ки сокинонро то заминҷунбӣ солҳои зиёд аз ҳамлаи кӯчманчиёни Помири Шарқӣ ва ғуломию асорат дифоъ мекард. Ҳарчанд бо мурури замон деворҳои қалъа аз байн рафтанду имрӯз худи «қалъаи Нисур» вуҷуд надорад, барои сокинон он ҳамчун як макони таърихӣ арзишманд боқӣ мемонад. Ҳоло саҳнаи қалъа саҳни ҳавлии мактаб аст.

1 Бубнова М.А «Древние памятники Горно-Бадахшанской Автономной облати» (Западнҳй Памир).Душанбе, «Дониш» 1998с. саҳ.28.
2Агаханян О.Е. «Сарез», Ленинград, «Гидрометеоиздат», 1989с. саҳ. 16.
Ҷиҳодиҳои хориҷӣ дар Сурия
Номае маро такон дод. Як ҷавони тоҷик мехоҳад, ба Сурия равад ва дар ҷанги зидди нерӯҳои Башор Асад кушта шавад, зеро зиндагӣ барояш маъние надорад. Вай менависад, набояд ин ҳарфи ӯро шӯхӣ гумошт ва ё ӯро девонае бесавод пиндошт. Ва ҳам дафъатан мегӯяд, на салафисту на ваҳҳобӣ ё пайрави ягон гуруҳи тундрав. Оҳанги суханаш боварбахш аст.

Ин номаро ҷавони 25-сола, ки худро "Хастадил" номидааст, дар ҳошияи як матлаби Радиои Озодӣ роҷеъ ба ширкати ҷавонони тоҷик дар низои Сурия навишт ва месазад, матни номаашро ин ҷо ба таври пурра нақл кунем, то равиши фикри ӯро бинед ва бигӯед, то куҷо суханаш ҳақиқат дораду аз умқи вуҷудаш берун меояд. Тарси ман ин аст, ки ӯ танҳо нест. Тахмин мезанам, дар Тоҷикистон сар аз ҷанги нангини солҳои 1990 то имрӯз як ё ду насле ба воя расидааст, ки худро нодаркор ҳис мекунад ва омодааст, ҷони ширинашро дар куҷое ки бошад, ба хотири чизе ё касе ҳам бошад, қурбон кунад.

Барои мақомоти Тоҷикистон чунин нома бояд бонги хатар бошад. Агар ҷавононе омодаанд, дар Сурия тан ба куштан диҳанд, дар камтарин ноамнии Тоҷикистон дар ин ватани худ низ ҷон ба каф хоҳанд гирифт. Дар зимн, шуморе аз чунин ҷавонони мо дар Афғонистону Покистон меҷанганд. Чанде ҳам кушта шудаанд ва чанде дар маҳбасҳои Афғонистонанд. Сар ба ҷанг ниҳодани онҳоро бисёриҳо ба эътиқоди динию мазҳабияшон бастагӣ медиҳанд.

Вале ин нома, агар воқеан на аз тарафи кадом ситезаҷӯи мазҳабӣ нигошта шудааст, баёнгари он хоҳад буд, ки дар солҳои баъдӣ ақида танҳо шиори пуч хоҳад шуд ва нақши ҳалкунандае нахоҳад дошт. Ва агар касе ба ин ҷавонон таваҷҷуҳ надиҳаду ҳукумат дар пайи тағйири вазъ нашавад, сафи чунин ҷавонон ба маротиб хоҳад афзуд. Аз Русия ба Сурия рафтани ҷавонон хеле осон аст ва касе нахоҳад тавонист, пеши роҳи онҳоро бигирад.

Номаи ин ҷавонро бихонед ва тасаввур кунед, то ба куҷо як навҷавон бояд ноумед гардад, ки ба чунин ҳол расад? Чӣ ҳолате бояд сохта шавад, то ханҷари номардумӣ, бекасӣ, беқадрию беҳуқуқӣ ба устухони ҷони ӯ халаду чунин дилшикастааш кунад, ки омода ба ҳар сарнавиште бошад?

Инак матни комили нома, ки дар ҳошияи матлаби ҳамкорам Абдуллоҳи Ашӯр – “Тоҷикони дар сангар алайҳи режими Башор Асад” дарҷ гардидааст. Дар ин матлаб марде бо алам мегӯяд, хоҳарзодаашро ба назди худ ба Русия хонд, то пуле кор кунад ва як рӯз шунид, ки ҷиянаш дар Сурия асту дар сафи шӯришиёни ин кишвар меҷангад:

“МАН ХАМ МЕХОХАМ РАВАМ. Шояд шумо фикр мекунед,ки ман шухи мекунам. ё ин, ки фикр мекунед девонааму ё бесавод ё салафияму ё вахоби ё пайрави ягон гурухи тундгаро?

Не бахудо касам ман На вахобияму на -Салафияму на аъзои ягон гурухи тундгарояму на девонаву бесаводам.

ман танхо ва танхо хаста шудам аз хамин зиндагии дар ба дар, аз мухочиративу, бекадриву, шармандаги ва бехукуки . дилгир шудам аз хамин сиёсати имрузаи давлат.

то кай охир дар ба дари мардум мухочир гардам ?

то кай ватанро ба коми ноумедихо интикол медиханду ман бошам умед ба фардо бандам?

охир чаро худамро фиреб дихам, ба бахонае, ки фардо Точикстон ояндаи дурахшон дорад?

7 сол мешавад мухочирам дар россияву ба чи мушкилотхое гирифтор нашудам дар ин мудат. на хамавахт маъоши кориямро мегирам. гар чанде, ки руссиро хам нагз медонаму конунхои россияро вайрон хам намекунам.

то кай ба ин авхол токати зистан кунам.

охир мысли ман садхо-хазорхо точикест, ки зистан мехоханд. лекин , аз ин хаёти имрузаи сахт дилгир шудаад. ноумеду, дилшикаста шудаанду сар ба мулки бегона задаанд. ба хотири як бурда -нон.

Зиндаги зебост. дуст медорам зистанро. мехохам дар халкаи ёру дустонам бошам. дар ватанам бошаму харчизе аз дастам ояд бахри ватан модар хадя кунам .

дуст медорам ватанамро Точикстони азизро. занону модарони точикро бародарони точикро. аммо бо ин авхоле,ки ман ва манбаринхо доранд чи илочи дигар дорем ?

холо чавонам 25 сол дорам.

аз хамин 7 сол 8 мохашро дар дар ватан гузаронидам.

аз сабаби мушкилии зиндаги чандсолпас меравам ба ватан. Танхо ба як хотир худамро ба даст мегираму шарм медорам, ки сарфи назар кунам аз он.

Инхам бошад танхо пеши рохамро хамин падару модари бемораму бобои пирам гирифтааст.

гайри ман дастёре надоранду ягона кувваи кории хонадонам.

вагарна розиам ба хар амале набошад даст занам.

дар оила 6 нафарем чамъ. падарам як писараст. мо фарзандонаш 2 писарем дар оила. бародар дар россия зан гирифтаасиу ба хонадон парвое надорад.

худамро дар чамъи хамсолонам тамоман як шахси зиёти мехисобаму, аз худ шарм медорам. дустонам хама кариб сохиби зан,фарзанд молу мулк, хонаву дар шуданд. баъзеояшон мактабхом оллиро хатм карданд. Аммо ман хамонеям, ки 10-15 сол пеш будам.

охир медонам,ки молу мулки дунё ин хушбахти нест. хушбахти онест,ки дар халкаи дустон боши. дар ватани-азиз бошиву бо чамъи ёрон боши.

хамшарики-шодиву гаму андухи дустон-боши.

агар хамаи ин бароят вучуд надошта бошад пас зистан-шарт нест.”

Ин номаи шахси бепарво, беномус ё фанатик нест. Номаи ҷавони бофаросатест, ки дар ҷомеаи муосири Тоҷикистон ҷое барои ӯ боқӣ намондааст. Ҳоло бигӯед, чаро ва оё шумори чунин ҷавонон чӣ қадар буда метавонад, ҳарчанд барои кишваре мисли Тоҷикистон ва миллате мисли мо ҳаёти ҳар як фарди он муҳим асту барои кушта шудани ҳар тоҷик дар ҳар куҷои олам дил хун мегиряд.

Агар ҷомеаи мо фикр мекунад, мешавад, худро фиреб доду зиндагӣ кард, ин ҷавонест, ки фиребро напазируфтааст, ғуломию бардагиро чашми дидан надорад, аммо шароит ӯро ончунон пахш карда, ки беилоҷ мондааст. Метавонед гуфт, ки чӣ шуморе аз ҷавонони мо дар зиндагӣ худро ва ҷойи худро ёфтаанду шодкоманд ва чӣ шуморе аз онҳо мисли ин яке дар баробари зиндагие, ки калонсолон барояш сохтаанд, лоилоҷу дилшикаста мондаанд?

Як рӯз баъд аз ин навишта, муфтии Сурия хабар дод, ки 190 шаҳрванди Тоҷикистон дар ҷанги Сурия ширкат доранд. Ман шумораи онҳоро 40-50 нафар фикр мекардам. Ҳоло маълум мешавад, зери 200 нафаранд. Мақомоти Тоҷикистон на шумораеро медонанд ва на парвое доранд, ки дар дунё чӣ мегузарад. Онҳо дар ғояти роҳат чашмони худро пӯшидаанд ва чизеро намебинанд.

Бознашр аз блоги "Нигариш ва кандуков"

Ёфтҳои бештар

Шарҳи боздошти 113 гумонбар ба узвият дар "Бародарони мусалмон"
лутфан мунтазир бошед

Феълан кор намекунад

0:00 0:03:43 0:00
Гузоришҳои радиоӣ
ПОДКАСТ
Шарҳи боздошти 113 гумонбар ба узвият дар "Бародарони мусалмон"
Гузоришҳои радиоӣ

Гузоришҳои видеоӣ

Мулоқоти ҳамсар бо рӯҳонии ҷавон дар боздоштгоҳ
лутфан мунтазир бошед

Феълан кор намекунад

0:00 0:03:12 0:00
XS
SM
MD
LG