Гуфтугӯи онлайн бо Гулрухсор

Аз тамоми хонандагони сомонаи Радиои Озодӣ барои ирсоли суолҳояшон ташаккур мекунам. Ба бародари азиз Кова ташаккур мегӯям, ки ҷавонмардӣ кардаанд ва на масоили худ, балки масъалаҳои занонро пеш оварданд. Ва ман мехоҳам бигӯям, ки аз бародарам Кова дида ман бештар аз ин масъала нигарон ҳастам. Чунки ҷамъияте, ки ба зан арҷ намегузорад, занро азиз намедорад ва барои бори души занро сабук кардан кӯшиш намекунад, он ҷамъият оянда надорад. Дар бадтарин ва сахттарин рӯзҳое, ки даврони ҷанги бародаркушӣ, ки ба сари миллати мо омад, аввал ба сари занону духтарон рехт. Шавҳаронашонро куштанд, бародаронашонро куштанд, кӯдаконашонро куштанд, хонаҳояшонро хароб карданд. Ва ин зан тавонист, ки аз ҳамин як даҳшат сар боло кунад, боз хона обод кунад, ошиқ шавад, фарзанд ба дунё биёрад. Аммо ҳамаи ин дар маҷмӯъ як сухани шоирона аст. Агар ба сари зиндагӣ баргардем, вазъе, ки зани тоҷик дорад, хеле вахим ва ташвишовар аст. Намешавад, ки зан ҳам кор кунад, ҳам бача тарбия кунад, ҳам хонадор бошад, ҳам зани хуб бошад. Ин борҳо ҳамааш дар гардани зани тоҷик аст. Ва он чи ки аз тарафи ҷомеа ва ҳукумат ҳамчун ваъда ба зан дода мешавад, кофӣ нест. Имрӯз ҳам барномаи ҷиддие барои рушду нумуъ барои беҳсозии вазъи занон бояд рӯи кор биёяд ва ин барнома аз тамоми барномаҳои ҳукуматӣ ҷудо бошад ва дар он пеш аз ҳама бояд, ки ҷиҳати иқтисод, моддӣ ва фарҳангии занон ба назар гирифта шавад.

Албатта ман таҳаввули фикриву андешаро дар ҳаёти худ ва ҳаёти ҷомеа қабул дорам, чунки лаҳзае, ки аз сари мо мегузарад, лаҳзаи мо нест. Ҳар лаҳза ва ҳар рӯзе, ки аз зиндагии мо мегузарад, он як тикка умри моро бо худ канда мебарад ва мо дигар инсони дирӯза нестем. Он ормонҳое ва ватансозиҳое, ки мо дар солҳои 80-ум доштем, онҳо чизҳои содда набуданд. Ҳатто ҳамин саволе, ки шумо додед, аз ҳамон ормонҳои мо сар мезанад. Мо як вақте қиёми фарҳангӣ кардем, қиёми миллӣ кардем, қиёми инсонӣ кардем, ки то ба имрӯз омада расидем. Як вақте банда ҳам гуфта будам, ки "яке бояд бигиряд, ки дигаре бихандад". Метавонам бигӯям, ки он чи ки мо бунёдашро гузоштем, он бинои истиқлол, он бинои миллатдӯстӣ, ватандӯстӣ ва ватанпарварӣ имрӯз хушбахтона имрӯз қад мекашад. Албатта сохта нашудааст, вале қад мекашад. Ин биноро шумо месозед. Мегӯед, ки чаро хомушам, ман хомуш нестам. Албатта ман дигар дар синну соли шумо нестам, дигар аз кӯчаву хиёбон, аз минбарҳо орзуву ормонҳоямро ҷамъ кардаам ва ба хона овардаам, ба сари мизи корӣ овардаам. Дигар минбарҳоро барои онҳое вогузор кардем, ки руҳи миллиашон, иқтидори миллиашон хеле қавӣ аст. Ман ҳамон Гулрухсори пешина ҳастам ва албатта бо як синну соли дигар, ки аз он шуру қиёмҳои сари минбарҳо ин тарафтар аст. Як зарра на эҳсоси миллӣ ва на эҳсоси ватанпарварӣ ва на эҳсоси ишқам ба ватан ва ба шумо дигар нашудааст.

1. Барои он маро дар телевизион кам мебинед, ки ман майлу хоҳиши худнамоиву дар телевизион баромад карданро аз аввал ҳам надоштам. Барои чи ман тавассути телевизион ва радио сухан намегӯям, як латифаест, ки як писарак то ҳаштсолагиаш сухан намегуфт ва ҳама гумон мекарданд, ки лол аст. Вале вақте сӯхтор рух дод, ӯ фиғон баланд кард. Аз ӯ пурсиданд, ки чаро пештар сухан намегуфтӣ? Ҷавоб дод, ки то ин вақт ягон гапи кироӣ набуд. Ман ҳам агар ягон ҷиддии сазовори гуфтан бошад, ҳатман дар телевизиону радио онро мегӯям. Дар айни ҳол фикрамро метавонам бо қаламу гӯям.
2. Ман як писар дорам бо номи Азиз. Ӯ наққош аст ва се фарзанд дорад. Дар баробари кораш дар ин 15 -16 соли ахир наққошиву ороиши ҳамаи китобҳои ман аз ин ҷо то Маскавро анҷом додааст.
3. Ҳатман қабул мекунам ва бахт мехоҳам барои шумо.
4. Дирӯз китоби банда бо номи "Танҳотар аз танҳоӣ" аз Эрон расид, ки як моҳ пеш чоп шуда буд.
5. Чунин суолҳоро беҳтар аст ба касе надиҳед. Чунки намоз муқаддас ва мисли ишқ аст. Дар бораи намозгузории як нафар сӯҳбат кардан дуруст нест. Намоз муноҷот бо Худо аст ва он муноҷоте, ки ман бо ХУдо мекунам, намехоҳам, ки каси дигаре бошад.
6. Маро аз Тоҷикистон пайдо кардан мумкин, аз Маскав пайдо кардан мумкин. Аслан аз Иттиҳоди нависандагон метавонед пайдо кунед.
7. Ба ин суол ҷавоб додам. Илова мекунам, ки зиндагии зани тоҷик таҳрир мехоҳад ва зани тоҷик сазовори зиндагие, ки имрӯз дорад, нест.

Ташаккур аз шумо, Шоҳинҷон. Ташаккур аз Гавҳари азиз, ки дар Маскав як бунёде бо номи "Тоҷикистон" ташкил кардааст ва ба муҳоҷирони корӣ кумак мекунад. Вай дар фиристодани тобути мардикорон, ки мутаассифона шумори онҳо зиёд мешавад, модарона ва хоҳарона иштирок мекунад. Ман мехостам, ки аз номи тамоми мардуми Тоҷикистон ба Гавҳар, ба Шоҳин ва ба ҳамаи дӯстоне, ки беғаразона барои миллату ватан хизмат мекунанд, ташаккур бигӯям.

1. Ман фикр мекунам, ки баъди он чи ки аз сари мо гузашт, ҳар рӯзу ҳар лаҳзаи оромро мо бояд бо шукрона истиқбол бигирем. Аммо дар маҷмӯъ бояд бигӯем, ки мо дар қарни 21 зиндагӣ мекунем ва фарҳангу вазъи иҷтимоии мо бояд пешравии чашмрас дошта бошад. Ман дар якчанд сӯҳбат гуфта будам, ки дар майдон ташкил кардани рақсу бозӣ ин ҳануз фарҳанг нест ва ду китоби пурхаторо чоп кардан ҳануз маориф нест, ё ки якчанд конфронс гузарондан ин илм нест. Барои он, ки ба сари ин масоил мо ҷиддӣ баргардем, ин масъалаҳо низ як барномаи ҷиддӣ мехоҳад. Ёдам меояд солҳое, ки аллома Бобоҷон Ғафуров, устод Мирзо Турсунзода, Малика Собирова, Аҳмад Бобоқулов, Тӯҳфа Фозилова ва дигарон ҳама сари кор буданд дар соҳаҳои худашон. Фарҳанги мо, маърифати мо, фарҳанги сиёсии мо дар авҷ буд ва аз Аврупо ҳеҷ монданӣ надошт. Мутаассифона, ин вазъиятро ман имрӯз дар Тоҷикистон намебинам.
2. Хаста кардааст. Ман дар масъалаи тамаддуни пешин мегӯям, ки сангҳо аз тамаддуни мо қадимтаранд, аммо хомушанд. Аммо онҳо ҳам дар коре нафъ меоранд, дар бунёди манзиле истифода мешаванд. Мегӯянд, "гирди номи падар чи мегардӣ, падари хеш бош агар мардӣ". Вақте мо ба осмон нигоҳ мекунем ва мегӯем, ки вориси як тамаддуни бузургем, вале вақте сар поён мекунем, дар таги поямон даҳ ҷо нос туф кардаанд. Чаро барои тамаддун як шоир, як олим ва ё як рӯзноманигор фикр кунад? Бояд тамаддуни мо тамаддуни миллӣ бошад ва барои ин тамаддун тамоми миллат сарсупурда кӯшиш кунад.
3. Беҳтарин ва хубтарин ҳамсояи мо ҳамеша миллати узбек буд ва ҳаст. Ман бисёр дӯст медорам ин миллатро. Дар хонаи ҳар кадоми мо як аруси узбек дорем ва дар хонаи ҳар як узбек арус ё домоди тоҷик ҳаст. Ман фикр мекунам, ки ҳатто ин савол бояд дар миён набошад. Чунки мегӯянд, ки ҳамсоя ба ҳақи Худо баробар аст. Он нофаҳмиҳое, ки дар сиёсат мешаваду дар давлатдорӣ мешавад, ба миллат дахл надорад. Миллати узбек ва қирғизу қазоқҳо ҳамеша дӯстони миллати мо буданд ва ҳамеша дар ғаму шодии мо шарик буданд. Барои ман ғамгинкунанда аст, ки аз соли 1991, ки ба ҷашни 80-солагии Шароф Рашидов даъват шуда будам, то имрӯз ман Узбекистон нарафтаам. Як шоиру нависандаи Узбекистон ҳам ба Тоҷикистон наомадааст. Инро бояд ислоҳ кард. Мо ташнаи дидори ҳамдигарем.
4. Алъон ман ва як гурӯҳ дӯстони ман дар ҷамъугир кардани куллиёти банда машғулем, ки 22 ҷилдро дар бар мегирад. Аз шумо ва аз дигар бародарону хоҳарон хоҳиш мекунам, ки агар акси моро ва ё аксеро бо мо дошта бошанд, ба мо ҳадя кунанд ва дар ҷамъоварии ин куллиёт саҳм гузоранд.

1. Ман шеъри "Интиқоми мард"-ро наметавонам эҷод кунам. "Интиқоми зан"-ро эҷод кардам, чунки зан ҳастам. "Интиқоми мард"-ро худи мардҳо эҷод кунанд ва ба ман бубахшанд. Ин бародар шеърерро дар назар дорад, ки чунин мисраъҳо дорад: "Меравам аз ошёни мармаринат, Аввалинат, охиринат, беҳтаринат", "Меравам ҳамчун азизи бовафоят, Душманатро дӯст медорам ба ҷоят. Бисёри мардҳо ин шеърро аз ёд медонанд. Ҳатто дар Эрону Афғонистон ва дар Маскав онро бароям хонданд. Яъне хеле таъсир гузоштааст. Ва бисёр мехостам, ки як марде пайдо шавад, ки ба ин шеър ҷавоб бигӯяд.
2. Ман ягон китоби Бӯрӣ Каримовро нахондаам. Барои ҳамин чизе намедонам.

Дар бораи суду зиёни Роғун ман фақам ҳаминро мегӯям, ки мо ба нерӯгоҳҳои барқӣ хеле ниёз дорем ва Парвардигор барои мо чунон рӯдхонаҳое ҳадя кардааст, ки сохтани нерӯгоҳҳо дар ин рӯдхонаҳо дар қиёс ба дигар ҷойҳо мушкиле надорад. Дар бораи Роғун ҳаминро мехоҳам бигӯям, ки нерӯгоҳи Роғун бояд ҳатман ва ҳатман сохта шавад. Ман ҳеҷ вақт зидди сохтани Роғун набудам. Ман дар чандин мусоҳибаҳо гуфта будам, ки ҳар касе мегӯяд, ки ман намехостам Роғун сохта шавад, исбот кунад, ки ман ин суханонро кай гуфтаам. Ман омодаам чунин шахсонро ба додгоҳ кашам ва дар муҳокимаи рӯирост ширкат кунам.
Очеркҳои аввалини Роғӯнро бо номи "Салом Роғун" ман навиштаам. Аз ман хушбахттар барои сохтани Роғӯн каси дигар набуд. Ва ҳамаи коргарони Роғун, ки то имрӯз 30 сол аст, ки кор мекунанд ва кори Роғӯн як дақиқа ҳам намондааст ва дар давраи ҷанг ҳам идома дошт, онҳо медонанд. Соли гузашта худи онҳо даъват карда буданд, ки ҳайати нависандагон бе Гулрухсор наояд.
Одаме, ки ақлаш солим бошад, метавонад бовар кунад, ки як шоир, як зан метавонад, ки кори як истгоҳи бузурги барқиро манъ кунад.
Чунин нофаҳмиҳо дар мавриди Роғун чанд сабаб дорад. Аввал ин ки тӯҳмат ҳамеша мисли касалии сармохурдагӣ аст, зуд паҳн мешавад ва ба ҳама мегузарад. Ин тӯҳмати маҳз буд. Ҳеҷ кадоме аз мо нияте надоштем, ки Роуғнро насозанд. Роғун яке аз пайкараҳои намунаи барҷастаи аблаҳии баландсозии сохтмонҳои даврони Шӯравӣ буд, ки тарроҳони он барои он ҷоизаи ленинӣ мегирифтанд, ки пули он хеле калон буд. Он мансабҳои бисёр баландро ваъда мекард. Ва Роғун дар ҷаҳон сохтмони аз ҳама баландтарин аст.
Фикри мо, як гурӯҳи зиёиён, дар он вақт ин буд, ки барои сохтани ин нерӯгоҳи азим ягон чиз дар маҳалли сохтмон омӯхта нашуда буд, на табиат, на муҳити зист, на наботот, на гул, на гиёҳ. Ва вақте мардумро дар он вақт муҳоҷир мекарданд, на пули хонаашонро медоданд, на пули чорвояшонро. Бояд ки пули ҳар дарахти онҳоро медоданд. Мо тарафдори он будем, ки муҳоҷирон бо ҷову хонаву дару шароити хуб таъмин карда шаванд, хешутабор ба як маҳал кӯчонида шаванд, манфиати ин мардум ба назар гирфита шавад. Мардум ба мо муроҷиат мекард. Мо ҳамчун шоиру нависанда, рӯзноманигору олим чи арзише медоштем, агар хомуш менишастем, вақте мардуми муҳоҷир мегуфт, ки ба ман пул надоданд, маро аз фарзандам чудо мекунанд, маро ба ҷои гарме мебаранд ва мемирам. Ва мо ҳамаи ин масъалаҳоро дар маҷмӯъ ҷамъ кардем ва гуфтем, ки нерӯгоҳ сохта шавад, мо ба ҳам карданд, розӣ аҳм шуданд. Вале баъд ҳукумати Шӯравӣ аз байн рафт. Чунин истгоҳҳои барқӣ дар дигар кишварҳои собиқ Шӯравӣ якчанд то аст. Онҳо ба харобазор табдил ёфтанд. Аммо хушбахтона кори истгоҳи Роғуни қатъ нашуд. Мехоҳам бигӯям, ки ман ҳамеша тарафдори сохтани Роғун будам. Ва имрӯз ҳам мегӯям, ки Роғун ҳатман сохта мешавад, аммо ҳамчун ифтихори миллӣ бояд ба воситаи Бонки миллӣ сохта шавад.
Дар мавриди суоли дуввум, ман саҳмия нахаридаам. Шавҳарам барои ман саҳмия ҳадя кард.

1. Аввал ин, ки агар шумо қарни ба дунё омадани Фирдавсиву Ҳофизу Сахдиву Синоро бубинед, байни онҳо садсолаҳо фарқ аст. Ва бузургворро танҳо модар намезояд, балки миллат ба дунё меорад. Дуввум,ин ин мавзӯъро ба либоси модарони тоҷик вобаста кардан мантиқӣ нест. Инсонро парвардигор меофарад. Падару модар танҳо воситае барои ба дунё омадани инсон ҳастанд. Мегӯянд, ки як инсонро дар тӯли сад сол месозанд. Дар мавриди бузургон, агар диққат карда бошед, дар гардишҳои бисёр ҷиддӣ ва худсозии миллатҳо бузургон ба дунё меоянд. Баъди устод Рӯдакӣ чанд сол гузашт ва ҳаким Фирдавсӣ ба дунё омад ва таърихи ҳафтҳазорсолаи Ориёноро дар "Шоҳнома"-аш ҷамъбаст кард. Сино барои табобати дарду ғами ҷамъшудаи мардум омад. Вақте дар бораи бузургон сӯҳбат мекунем, мо онҳоро набояд ба либосу, як зану як асру як миллат вобаста надонем.
2. Аз соли 1992 маро на ягон кас ба ягон вазифае даъват кардааст ва напурсидаанд ва намепурсанд, ки чи хел зиндагӣ мекуни. Ман вазифа ҳам гирифтанӣ нестам ва вақти дар вазифа кор карданро ҳам надорам. Ман вақти худро барои эҷод сарф мекунам. Аммо вақте мебинам, ки баъзеҳо аслан ба ҷоҳу корашон сазовор нестанд, дилам барои ватан месӯзад.
Бунёди фарҳанг, ки то он замон дар он фаъолият доштем, бо иваз шудани раёсати он, китобхонаи бебаҳояш ва дастхатҳои он парешон шуд, маҷаллаи "Фарҳанг", ки бо пули Горбачеву Рижков дар ду сол миллатро тарбия кард, мавқеашро аз даст дод.

Азбаски истгоҳи барқии Роғун истгоҳи миллӣ аст, бояд онро Бонки миллӣ бисозад.

Бунёди фарҳанге, ки аз байн бурданд, ки он вақт як бунёди ҷамъиятӣ буд, мо курсҳои омӯзиши хатти форсиро ташкил ва ҳафт ҳазор нафарро форсихон кардем.
Ман хатти форсиро аз курси якум дар Донишгоҳи миллӣ ба таври худомӯз омӯхтаам ва ҳамаи розу асрорамро ба хатти форсӣ менависам ва хеле хуб ҳам мехонам.
Ба назари ман бояд ҳатман хатти форсӣ аз синфи як дар мактабҳо омӯзонида шавад, чунки адабиёти бузурги гузаштаи мо танҳо бо ин хат аст ва он барои мо дастрас мешавад. Дар Тоҷикистон бояд ҳам хатти форсӣ ва ҳам хатти сиррилик дар маориф дар паҳлӯи ҳам ҷорӣ шавад. Чунки мо ҳардуи он ниёз дорем.
Дар мавриди либоси миллии тоҷикӣ, ҳар давру замон либоси худашро дорад, урфу одатҳои худашро дорад, вақту соатҳои худашро дорад. Ва духтарони мо имрӯз либоси давру замони худро мепӯшанд. Ман намедонам, ки либоси миллии тоҷикие, ки шумо мегуед, чист? Пас чаро шумо мукиву чоруқу яктаҳ нампӯшеду салла намебандед? Аксари духтарони мо, ки ҳоло либосҳои шишагии аз Чин овардаро, ки барои пардаи дару тиреза истеҳсол мешаванд, мепӯшанд. Бо вуҷуди он, ки бисёр гаронанд, тез медарранд ва барои занон ва насли онҳо зарар доранд. Чунин либосҳои сунъӣ дар гармиҳои Тоҷикистон одамкушанд. Агар либоси миллӣ гуфта атласро дар назар дошта бошед, он аслан номаш шоҳӣ аст. Онро дар замони пеш занони шоҳону вазирон пӯшида менишастанд ва хизматгоронашон кор мекарданд. Зани тоҷик аз кучо имкон дорад, ки ҳам куртаи шоҳӣ пӯшаду ҳам рафта кӯчарӯбӣ кунаду ҳам бачаашро тарбия кунад. Аммо агар касе бо шиками лучу бозувони луч мегардад, ман ҳам онро қабул надорам. Ва марде, ки худашро эҳтиром мекунад, бояд кораш ба либоспӯшии зану духтарони бегона набошад.
Духтарони сатрпӯш ҳам дар мо зиёд нестанд. Ман фикр мекунам, ки дар ҷойҳои ҷамъиятӣ бояд ҳамранги ҷамоат бошем. Намоишкорона стар пӯшидан ҳам дуруст нест.
Дар мавриди издивоҷи духтарони бо хориҷиҳо, аввал ин ки баъзеи духтарон мехоҳанд ҷои зисташонро дигар кунанд, зиндагиашонро дигар кунанд, аз муҳити буғранҷ берун раванд. Дигар ин ки ҷавониву ишқ миллату мазҳаб надорад. Ҳамчунин фақр онҳоро ба ин кор водор мекунад.